Sách bài tập Khoa học tự nhiên 9

Giải Bài 14.11 trang 41 SBT Khoa học tự nhiên 9

Bài 14. Cảm ứng điện từ

Đề bài

Trong thí nghiệm 4 ở Hình 14.6 SGK, nếu cuộn dây dẫn đang bị bóp mạnh mà buông tay ra để cuộn dây trở lại hình dạng ban đầu thì kim điện kế có bị lệch khỏi vạch số 0 hay không? Hãy giải thích.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 41 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 14.6 — Thí nghiệm về dòng điện cảm ứng bằng cách thay đổi tiết diện của cuộn dây (Thí nghiệm 4, SGK trang 69). Ảnh chụp thực tế bố trí thí nghiệm gồm 4 bộ phận được đánh số: (1) Một cuộn dây dẫn mềm có tiết diện dễ dàng thay đổi khi bị bóp mạnh — cuộn dây màu đồng, hình dạng vòng tròn dẹp, đặt nằm ngang; (2) Thanh nam châm vĩnh cửu — đặt xuyên qua lòng cuộn dây theo phương vuông góc với tiết diện, cực S hướng lên; (3) Điện kế — hộp vuông có mặt số, nối với cuộn dây bằng dây dẫn; (4) Kẹp giữ — giữ cố định cuộn dây trong quá trình thí nghiệm. Chú thích ảnh (caption): 'Hình 14.6 Thí nghiệm với sự thay đổi tiết diện của cuộn dây dẫn'. Tiến hành: bóp mạnh cuộn dây dẫn, quan sát kim điện kế khi cuộn dây bị giảm tiết diện.

Lời giải

Phân tích hiện tượng:

Trong thí nghiệm 4 (Hình 14.6 SGK), cuộn dây dẫn kín được nối với điện kế và đặt trong từ trường của nam châm. Số đường sức từ xuyên qua tiết diện của cuộn dây (từ thông qua cuộn dây) phụ thuộc vào diện tích mà cuộn dây bao quanh.

Khi bóp mạnh cuộn dây: diện tích do cuộn dây bao quanh bị giảm đi, nên số đường sức từ xuyên qua cuộn dây giảm.

Khi buông tay để cuộn dây trở lại hình dạng ban đầu: diện tích do cuộn dây bao quanh tăng dần trở lại, do đó số đường sức từ (từ thông) xuyên qua tiết diện cuộn dây biến thiên (tăng lên).

Kết luận: Vì số đường sức từ xuyên qua cuộn dây biến thiên trong thời gian cuộn dây lấy lại hình dạng, nên trong cuộn dây xuất hiện dòng điện cảm ứng. Do đó kim điện kế bị lệch khỏi vạch số 0.

Lưu ý: Kim chỉ lệch trong khoảng thời gian cuộn dây đang thay đổi hình dạng (số đường sức từ đang biến thiên). Khi cuộn dây đã trở lại hình dạng ban đầu và đứng yên, số đường sức từ không còn biến thiên nữa, dòng điện cảm ứng mất đi và kim điện kế trở lại vạch số 0.

Đáp số

Kim điện kế có bị lệch khỏi vạch số 0 (vì số đường sức từ qua cuộn dây biến thiên nên xuất hiện dòng điện cảm ứng)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.