Giải Bài tập 1 trang 4 SBT Ngữ văn 10
Đề bài
Đọc lại văn bản Thần Trụ Trời trong SGK Ngữ văn 10, tập một (tr. 11 – 12) và trả lời các câu hỏi:
1. Xác định thời gian, không gian và các sự kiện chính được kể trong truyện Thần Trụ Trời.
2. Vũ trụ thuở sơ khai được hình dung như thế nào trong truyện Thần Trụ Trời?
3. Vì sao thần Trụ Trời lại được miêu tả với hình dạng khổng lồ, kì vĩ?
4. Nêu nhận xét về cách miêu tả công việc kiến tạo vũ trụ của thần Trụ Trời.
5. Phân tích hình ảnh vũ trụ sau khi được kiến tạo để thấy nhận thức của người xưa về thế giới.
6. Tìm những lời kể mang tính suy nguyên và phân tích chức năng cụ thể của chúng trong truyện Thần Trụ Trời.
(văn bản: Thần Trụ Trời (truyện thần thoại, SGK Ngữ văn 10, tập một, tr. 11 – 12))
Gợi ý trả lời
## Bài tập 1 (trang 5) — Thần Trụ Trời
Câu 1. Thời gian, không gian và các sự kiện chính
- *Thời gian:* "Thuở ấy" — thời gian phiếm chỉ, không xác định, thuộc buổi hồng hoang, khi trời đất chưa phân, chưa có vũ trụ, muôn vật và loài người. Đây là kiểu thời gian cổ sơ đặc trưng của thần thoại.
- *Không gian:* vũ trụ còn hỗn độn, tối tăm, lạnh lẽo; trời và đất chỉ là một khối dính liền, chưa phân tách — một không gian vũ trụ mang tính nguyên thủy, bao trùm.
- *Các sự kiện chính:*
1. Thần Trụ Trời khổng lồ xuất hiện giữa cõi hỗn mang.
2. Thần đứng dậy, dùng đầu đội trời lên, rồi đào đất, đập đá, đắp thành một cái cột chống trời.
3. Cột càng cao, trời được nâng lên, tách hẳn khỏi mặt đất.
4. Khi trời đã cao và khô cứng, thần phá cột, ném đất đá tung tóe khắp nơi tạo thành núi, đồi, gò, đống; chỗ đào đất thành biển cả, khiến mặt đất lồi lõm không bằng phẳng.
5. Sau thần Trụ Trời, các thần khác tiếp tục công việc kiến tạo thế giới (thần làm sao, làm sông, tát biển, trồng cây…).
Câu 2. Vũ trụ thuở sơ khai được hình dung như thế nào
Vũ trụ thuở sơ khai hiện lên qua trí tưởng tượng của người xưa là một thế giới hỗn độn, tối tăm và lạnh lẽo: trời đất chưa phân chia mà dính liền thành một khối mờ mịt; chưa có ánh sáng, chưa có núi sông, cây cỏ, muôn vật và con người. Đó là trạng thái "chaos" (hỗn mang) ban đầu — một hình dung vừa ngây thơ vừa mang tính phổ quát, gặp ở nhiều thần thoại khai thiên lập địa của các dân tộc.
Câu 3. Vì sao thần Trụ Trời được miêu tả với hình dạng khổng lồ, kì vĩ
- Công việc của thần là kiến tạo cả vũ trụ — tách trời khỏi đất, dựng cột chống trời, tạo núi non biển cả. Đó là kì tích phi thường, vượt xa sức vóc con người, nên nhân vật phải mang tầm vóc khổng lồ, kì vĩ tương xứng với công việc ấy.
- Hình dạng khổng lồ còn thể hiện nhận thức và trí tưởng tượng bay bổng của người xưa, cùng khát vọng lý giải, chinh phục tự nhiên và niềm kính ngưỡng, tôn thờ trước những sức mạnh siêu nhiên mà họ chưa thể giải thích. Đây là đặc trưng "thần thánh hóa" quen thuộc của thần thoại suy nguyên.
Câu 4. Nhận xét về cách miêu tả công việc kiến tạo vũ trụ của thần
- Công việc được kể bằng một chuỗi hành động cụ thể, giản dị: *đội* trời, *đào* đất, *đập* đá, *đắp* cột, *phá* cột, *ném* đất đá… — những động tác rất gần gũi với lao động hằng ngày của con người, nhưng được thực hiện ở quy mô khổng lồ, kì vĩ.
- Cách miêu tả ngắn gọn, mộc mạc mà giàu hình ảnh, vừa hoang đường kì ảo vừa chân thật cụ thể.
- → Qua đó cho thấy người xưa đã lấy chính kinh nghiệm lao động của mình để hình dung và lý giải việc tạo lập vũ trụ: thế giới được dựng nên như một công trình do bàn tay lao động làm ra. Đây là biểu hiện của lối tư duy "vật linh" và "thần thánh hóa lao động" đặc trưng cho thần thoại.
Câu 5. Phân tích hình ảnh vũ trụ sau khi được kiến tạo — nhận thức của người xưa về thế giới
- Sau khi thần phá cột và ném đất đá, vũ trụ hiện ra: trời cao vòm lên như cái bát úp tách khỏi đất; mặt đất lồi lõm không bằng phẳng — chỗ đất đá văng ra thành núi, đồi, gò, đống; chỗ bị đào lấy đất thành biển cả, ao hồ.
- Những hình ảnh này cho thấy nhận thức của người xưa về thế giới:
- Họ dùng câu chuyện để giải thích nguồn gốc các hiện tượng tự nhiên mà họ quan sát được: vì sao có trời, có đất, vì sao mặt đất gồ ghề, vì sao có núi non, biển cả.
- Nhận thức ấy còn ngây thơ, cảm tính, mang tính trực quan, nhưng thể hiện nhu cầu nhận thức, lý giải và làm chủ thế giới — một bước đi đầu tiên của tư duy con người thời cổ.
Câu 6. Lời kể mang tính suy nguyên và chức năng của chúng
- *Lời kể suy nguyên (giải thích nguồn gốc):* đó là những câu gắn chi tiết trong truyện với sự vật có thật ngoài đời, kiểu như: *chỗ thần đào đất đắp cột nay thành biển cả*; *đất đá ném đi tạo thành những hòn núi, hòn đảo, gò đống còn thấy đến ngày nay*; và đặc biệt là bài vè dân gian liệt kê các vị thần ở cuối truyện ("Ông Đếm cát, Ông Tát bể (biển), Ông Kể sao, Ông Đào sông, Ông Trồng cây, Ông Xây rú (núi), Ông Trụ trời…").
- *Chức năng cụ thể:*
- Giải thích nguồn gốc, đặc điểm của các sự vật, hiện tượng tự nhiên (núi, biển, sao, sông…) — đúng chức năng cốt lõi của thần thoại suy nguyên.
- Nối kết thế giới thần thoại với thế giới thực tại mà người nghe đang quan sát (những hòn núi, biển cả "còn đến ngày nay"), khiến câu chuyện trở nên đáng tin, có bằng chứng.
- Bài vè cuối truyện còn có tác dụng tổng kết, mở rộng: cho thấy công cuộc kiến tạo vũ trụ là của cả một tập thể các vị thần, đồng thời giúp người xưa ghi nhớ, lưu truyền cách lý giải thế giới của mình.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.