Sách bài tập Ngữ văn 10 Tập một

Giải Bài 2.7 trang 19 SBT Ngữ văn 10

Bài 4. Sức sống của sử thi   Gợi ý trả lời

Đề bài

Tìm các chi tiết thể hiện thái độ của người kể chuyện với nhân vật và câu chuyện được kể. So sánh thái độ của người kể chuyện trong đoạn trích Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời và thái độ của người kể chuyện trong đoạn trích Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác.
(văn bản: Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời và Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác, SGK Ngữ văn 10, tập một)

Gợi ý trả lời

Phân tích đề: Câu hỏi yêu cầu (a) tìm những chi tiết thể hiện thái độ của người kể chuyện với nhân vật và câu chuyện ở mỗi đoạn trích; (b) so sánh thái độ của người kể chuyện trong hai đoạn trích *Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời* (sử thi Ê-đê) và *Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác* (trích *I-li-át* của Hô-me-rơ).

a) Thái độ của người kể chuyện trong *Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời*

- Người kể chuyện (nghệ nhân kể khan) đứng về phía cộng đồng, bộc lộ thái độ ngưỡng mộ, ngợi ca, tự hào đối với người anh hùng Đăm Săn.
- Các chi tiết thể hiện thái độ đó:
+ Miêu tả Đăm Săn với vẻ đẹp phi thường, kì vĩ: chàng cưỡi ngựa băng rừng, vượt suối, đạp đổ núi, đi giữa cảnh thiên nhiên hoang dã mà vẫn hiên ngang → giọng kể say sưa, trầm trồ.
+ Sử dụng dày đặc lối nói phóng đại, so sánh trùng điệp (ngựa chạy như gió, như bay; vẻ đẹp của Đăm Săn và của nhà cửa, cảnh vật được ví von liên tiếp) → thể hiện sự tôn vinh, lí tưởng hoá nhân vật.
+ Giọng kể trang trọng, nhiều lời bình, lời cảm thán chen vào mạch trần thuật → cho thấy người kể chuyện đồng tình, chia sẻ với khát vọng chinh phục, vươn tới những điều lớn lao của Đăm Săn.
+ Ngay cả khi Đăm Săn thất bại, chết lún trong Rừng Sáp Đen, người kể vẫn giữ niềm cảm phục, tiếc thương chứ không chê trách → khát vọng của người anh hùng được nhìn như một vẻ đẹp đáng trân trọng của cộng đồng.
- → Người kể chuyện không giấu tình cảm chủ quan, công khai bày tỏ sự yêu mến, ngợi ca; điểm nhìn gắn chặt với lí tưởng và niềm tự hào của cộng đồng Ê-đê.

b) Thái độ của người kể chuyện trong *Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác*

- Người kể chuyện cũng trân trọng, cảm phục người anh hùng Héc-to, nhưng thể hiện một cách kín đáo, điềm tĩnh, khách quan hơn.
- Các chi tiết thể hiện thái độ đó:
+ Chủ yếu để nhân vật tự bộc lộ qua lời nói, hành động và đối thoại (cuộc đối thoại giữa Héc-to và Ăng-đrô-mác, cử chỉ Héc-to bế con, cởi mũ trụ…) → người kể lùi lại phía sau, ít chen lời bình luận trực tiếp.
+ Miêu tả tỉ mỉ, chân thực cả vẻ đẹp anh hùng lẫn tình cảm đời thường của nhân vật: Héc-to vừa can trường ra trận vì danh dự, vừa yêu thương vợ con, xót xa trước số phận → thái độ cảm thông, thấu hiểu chiều sâu nội tâm con người.
+ Giọng kể trang nghiêm nhưng đượm cảm xúc bi thương: cảnh chia li được tô đậm bằng dự cảm về cái chết của Héc-to và cảnh thành Tơ-roa thất thủ → người kể bày tỏ niềm xót thương, tiếc nuối cho số phận con người trong chiến tranh.
+ Thái độ nhân văn, không thiên vị một phía: dù viết về người thành Tơ-roa, Hô-me-rơ vẫn nhìn nhân vật như con người với đầy đủ cao cả và bi kịch, hướng tới số phận chung của con người.

c) So sánh

| Phương diện | *Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời* | *Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác* |
|---|---|---|
| Điểm chung | Đều yêu mến, trân trọng, ngợi ca người anh hùng; đều coi nhân vật là kết tinh vẻ đẹp và khát vọng của cộng đồng | như bên cạnh |
| Cách bộc lộ | Trực tiếp, công khai ngợi ca qua lời bình, lời cảm thán | Kín đáo, khách quan, để nhân vật tự bộc lộ |
| Giọng điệu | Say sưa, hào hùng, phóng đại, trầm trồ | Trang nghiêm, điềm tĩnh, đượm bi thương |
| Điểm nhìn | Gắn chặt với lí tưởng và niềm tự hào cộng đồng, lí tưởng hoá nhân vật | Hướng tới số phận và chiều sâu nội tâm con người, giàu tính nhân văn |
| Khắc hoạ nhân vật | Nhấn vẻ đẹp kì vĩ, phi thường của người anh hùng | Hài hoà giữa vẻ đẹp anh hùng và tình cảm đời thường |

→ Kết luận: Cả hai người kể chuyện đều dành tình cảm ngưỡng mộ cho nhân vật anh hùng, nhưng ở *Đăm Săn*, thái độ ngợi ca được bộc lộ trực tiếp, nồng nhiệt, mang đậm tính cộng đồng của sử thi dân gian; còn ở *Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác*, thái độ ấy được thể hiện kín đáo, khách quan, thấm đượm cảm hứng nhân văn và nỗi niềm bi thương trước số phận con người — nét đặc trưng của sử thi cổ điển Hi Lạp.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.