Giải Bài 4 trang 23 SBT Ngữ văn 10
Đề bài
NGỮ LIỆU: Ai nấy, già cũng như trẻ, đau lòng đứt ruột xem nàng Gia-na-ki đứng trong giàn hoả. Trước mặt mọi người, trang tuyệt thế giai nhân đó nạp mình cho lửa. Các bậc thánh, các chư thần nhìn Gia-na-ki bước vào lửa, chẳng khác một lễ vật trong lễ tế sinh [...], các phụ nữ bật ra tiếng kêu khóc thảm thương. Cả loài Rắc-sa-xa (Rakshasa) lẫn loài Va-na-ra (Vanara) cùng kêu khóc vang trời trước cảnh tượng đó.
Trong văn bản có đoạn: “Ai nấy, già cũng như trẻ, đau lòng đứt ruột xem nàng Gia-na-ki đứng trong giàn hoả. Trước mặt mọi người, trang tuyệt thế giai nhân đó nạp mình cho lửa. Các bậc thánh, các chư thần nhìn Gia-na-ki bước vào lửa, chẳng khác một lễ vật trong lễ tế sinh [...], các phụ nữ bật ra tiếng kêu khóc thảm thương. Cả loài Rắc-sa-xa (Rakshasa) lẫn loài Va-na-ra (Vanara) cùng kêu khóc vang trời trước cảnh tượng đó.”. Theo bạn, những chi tiết được kể trong đoạn này thể hiện đặc trưng gì của thể loại sử thi?
Gợi ý trả lời
Nhận diện đoạn trích
Đoạn văn miêu tả cảnh nàng Gia-na-ki (Xi-ta) bước vào giàn hoả để chứng minh lòng thuỷ chung trong trích đoạn *Ra-ma buộc tội* (sử thi *Ra-ma-ya-na* của Ấn Độ). Những chi tiết trong đoạn bộc lộ rõ các đặc trưng của thể loại sử thi:
a) Không gian và quy mô kì vĩ, mang tầm vóc vũ trụ – cộng đồng
Sự việc không diễn ra trong phạm vi cá nhân mà có sự chứng kiến của cả một thế giới rộng lớn: *"Ai nấy, già cũng như trẻ"*, *"các bậc thánh, các chư thần"*, *"các phụ nữ"*, rồi *"cả loài Rắc-sa-xa lẫn loài Va-na-ra cùng kêu khóc vang trời"*. Tiếng khóc "vang trời" mở rộng không gian ra tầm vũ trụ. Đây là dấu hiệu của sử thi: miêu tả những sự kiện trọng đại liên quan đến vận mệnh cả cộng đồng, với không gian hoành tráng, kì vĩ.
b) Nhân vật mang vẻ đẹp lí tưởng, phi thường, đại diện cho cộng đồng
Gia-na-ki hiện lên là *"trang tuyệt thế giai nhân"*, hành động "nạp mình cho lửa" được ví *"chẳng khác một lễ vật trong lễ tế sinh"* — thiêng liêng, cao cả. Nhân vật sử thi là kết tinh những phẩm chất lí tưởng (nhan sắc tuyệt trần, lòng chung thuỷ, đức hi sinh) mà cả cộng đồng ngưỡng vọng, chứ không phải con người đời thường.
c) Sự xuất hiện của yếu tố thần linh, kì ảo (thần kì)
Chứng kiến sự việc có *"các bậc thánh, các chư thần"* cùng những sinh thể huyền thoại là *"loài Rắc-sa-xa"* (quỷ) và *"loài Va-na-ra"* (khỉ). Thế giới sử thi là thế giới hoà trộn giữa con người với thần linh, ma quỷ và các lực lượng siêu nhiên — đặc trưng của cảm quan thần thoại – sử thi.
d) Giọng điệu trang trọng, thành kính, ngợi ca
Cách dùng từ ngữ tôn xưng ("trang tuyệt thế giai nhân", "lễ vật trong lễ tế sinh") và thái độ "đau lòng đứt ruột", "kêu khóc thảm thương" của muôn loài tạo nên âm hưởng trang nghiêm, thiêng liêng, thấm đẫm sự ngưỡng mộ — đúng với giọng điệu đặc trưng của sử thi khi kể về nhân vật và sự kiện anh hùng.
Kết luận: Những chi tiết trong đoạn cho thấy các đặc trưng tiêu biểu của sử thi: không gian kì vĩ mang tầm vóc cộng đồng – vũ trụ, nhân vật lí tưởng phi thường, sự hiện diện của yếu tố thần kì (thần linh, các loài huyền thoại) và giọng điệu trang trọng, ngợi ca.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.