Sách bài tập Ngữ văn 10 Tập một

Giải Bài 6 trang 23 SBT Ngữ văn 10

Bài 4. Sức sống của sử thi   Gợi ý trả lời

Đề bài

Bạn nhận xét gì về lời kể, lời miêu tả, lời đối thoại trong văn bản?
(văn bản: Ra-ma buộc tội (trích sử thi Ra-ma-ya-na của Van-mi-ki))

Gợi ý trả lời

Văn bản *Ra-ma buộc tội* (trích sử thi *Ra-ma-ya-na*) được tổ chức bằng ba loại lời văn đặc trưng của sử thi: lời kể (của người kể chuyện), lời miêu tả và lời đối thoại (của nhân vật). Có thể nhận xét như sau:

a) Lời kể

- Lời kể trong văn bản là lời của người kể chuyện ngôi thứ ba, đứng ngoài câu chuyện để thuật lại sự việc một cách khách quan (giới thiệu hoàn cảnh cuộc gặp, dẫn dắt diễn biến tâm trạng của Ra-ma và Xi-ta, nêu phản ứng của những người chứng kiến).
- Giọng kể trang trọng, chậm rãi, giàu tính nghi thức, phù hợp với không khí thiêng liêng của sử thi và với bối cảnh một cuộc phán xử trước cộng đồng. Người kể không chỉ thuật việc mà còn bình luận, bộc lộ thái độ cảm thông với số phận nhân vật (nhất là với nỗi đau của Xi-ta).
- Lời kể giữ vai trò kết nối các lời thoại dài, làm nền cho xung đột và tô đậm tính chất của một phiên tòa danh dự giữa chốn đông người.

b) Lời miêu tả

- Lời miêu tả tập trung khắc họa tâm trạng, cử chỉ, dáng vẻ của nhân vật nhiều hơn là ngoại hình hay cảnh vật: nỗi đau đớn, tủi hổ, nghẹn ngào của Xi-ta (nước mắt, giọng nói nghẹn ngào, muốn tự chôn vùi hình hài); vẻ ghen tuông, giận dữ nhưng cố nén của Ra-ma.
- Cách miêu tả thường phóng đại, so sánh, ví von theo lối sử thi (ví nỗi đau, sự trong trắng của Xi-ta với những hình ảnh lớn lao của thiên nhiên, thần linh), tạo nên tầm vóc kì vĩ, thiêng liêng cho nhân vật.
- Nhờ lời miêu tả, diễn biến tâm lí tinh tế, mâu thuẫn nội tâm của nhân vật hiện lên rõ nét, khiến nhân vật sử thi không chỉ là biểu tượng cộng đồng mà còn có đời sống tình cảm sâu sắc, gần với con người.

c) Lời đối thoại

- Đây là loại lời chiếm dung lượng lớn nhất và là phần đặc sắc nhất của đoạn trích; xung đột được đẩy lên cao chủ yếu qua các lời thoại trực tiếp giữa Ra-ma và Xi-ta.
- Lời thoại của Ra-ma đanh thép, lạnh lùng, nhiều khi nghiệt ngã: chàng nhân danh danh dự dòng họ và bổn phận của người anh hùng để buộc tội, chối bỏ Xi-ta, lời lẽ mang tính chất tuyên bố trước cộng đồng.
- Lời thoại của Xi-ta tha thiết, nhún nhường nhưng cũng đầy kiêu hãnh và cứng cỏi: nàng dùng lí lẽ để thanh minh cho phẩm hạnh trong sạch, khẳng định lòng chung thủy, và cuối cùng chọn lửa để chứng minh sự trong trắng của mình.
- Lời đối thoại vừa bộc lộ tính cách, phẩm chất riêng của mỗi nhân vật, vừa thể hiện quan niệm của cộng đồng về danh dự, bổn phận, lòng trung trinh; nhờ đó, mâu thuẫn giữa tình yêu cá nhân và danh dự, bổn phận của người anh hùng được khắc họa sâu sắc.

Nhận xét chung: Ba loại lời văn phối hợp nhịp nhàng — lời kể làm nền và dẫn dắt, lời miêu tả khắc họa nội tâm, lời đối thoại tạo xung đột — tạo nên giọng điệu trang trọng, không khí thiêng liêng và tầm vóc kì vĩ rất tiêu biểu cho thể loại sử thi, đồng thời làm nổi bật vẻ đẹp tâm hồn và tính cách của các nhân vật anh hùng.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.