Giải Bài tập 7 trang 5 SBT Ngữ văn 10
Đề bài
Đọc lại văn bản Bảo kính cảnh giới, bài 43 trong SGK Ngữ văn 10, tập hai (tr. 22) và trả lời các câu hỏi:
1. Nêu ấn tượng chung của bạn về bức tranh thiên nhiên mùa hè được thể hiện trong bài thơ.
2. Những từ ngữ, hình ảnh nào trong bốn câu thơ đầu cho thấy sự vận động của thời gian và cảnh vật?
3. Phân tích một vài nét đặc sắc trong cách cảm nhận thiên nhiên và nghệ thuật tả cảnh của tác giả.
4. Bạn cảm nhận được những nét đẹp nào của khung cảnh cuộc sống con người trong hai câu thơ 5 và 6?
5. Hai dòng thơ cuối thể hiện điều gì trong tư tưởng, tâm hồn của Nguyễn Trãi?
(văn bản: Bảo kính cảnh giới (bài 43) – Nguyễn Trãi)
Gợi ý trả lời
## Bài tập 7 (trang 6) — Đọc lại *Bảo kính cảnh giới*, bài 43
Nhắc lại văn bản để tiện phân tích:
> Rồi hóng mát thuở ngày trường,
> Hòe lục đùn đùn tán rợp giương.
> Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ,
> Hồng liên trì đã tiễn mùi hương.
> Lao xao chợ cá làng ngư phủ,
> Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương.
> Dẽ có Ngu cầm đàn một tiếng,
> Dân giàu đủ khắp đòi phương.
1. Ấn tượng chung về bức tranh thiên nhiên mùa hè
Bức tranh thiên nhiên mùa hè trong bài thơ hiện lên tươi tắn, tràn đầy sức sống và rực rỡ sắc màu. Cảnh vật không tĩnh lặng mà căng tràn nhựa sống: cây hòe xanh biếc buông tán, hoa lựu đỏ rực bên hiên, sen hồng tỏa hương nơi ao. Đó là một mùa hè được cảm nhận bằng nhiều giác quan — thị giác (màu lục, màu đỏ), khứu giác (mùi hương sen), thính giác (tiếng ve, tiếng chợ cá) — cho thấy một tâm hồn tinh tế, yêu thiên nhiên và gắn bó thiết tha với cuộc sống.
2. Những từ ngữ, hình ảnh cho thấy sự vận động của thời gian và cảnh vật (bốn câu đầu)
- a) *Sự vận động của cảnh vật:* Các động từ mạnh và từ láy giàu sức gợi diễn tả sự sống đang trào dâng mãnh liệt từ bên trong sự vật: "đùn đùn" (sắc xanh của tán hòe như đang trào ra, dồn dập), "giương" (tán lá vươn rộng che rợp), "phun" (hoa lựu như phun ra sắc đỏ), "tiễn" (sen đã ngát, đưa mùi hương). Cảnh vật không được miêu tả ở trạng thái tĩnh mà ở trạng thái đang vận động, đang phô bày hết sức sống.
-
b) *Sự vận động của thời gian:* Cặp từ "còn" – "đã" ("thạch lựu hiên *còn* phun thức đỏ" / "hồng liên trì *đã* tiễn mùi hương") gợi bước đi của thời gian: lựu hãy còn đỏ rực mà sen đã nức hương, cho thấy mùa hè đang ở độ chín, thời gian đang chuyển dịch trong lòng cảnh vật.
3. Nét đặc sắc trong cách cảm nhận thiên nhiên và nghệ thuật tả cảnh
- a) *Cảm nhận thiên nhiên bằng nhiều giác quan và nắm bắt cái "thần" của sự sống:* Tác giả không chỉ tả màu sắc, hương thơm mà còn cảm nhận được sức sống bên trong đang "đùn đùn", "phun" ra — thiên nhiên như một sinh thể căng đầy nội lực.
-
b) *Nghệ thuật dùng từ tinh tế, giàu sức tạo hình:* Hệ thống động từ mạnh ("đùn đùn", "phun", "giương", "tiễn") làm cảnh vật trở nên sống động, có hồn; việc kết hợp màu sắc (lục – đỏ – hồng) tạo nên bức tranh rực rỡ, hài hòa.
-
c) *Sự kết hợp hài hòa giữa đường nét, màu sắc, âm thanh và hương vị:* Cảnh được dựng lên vừa có hình khối, màu sắc, vừa có âm thanh ("lao xao", "dắng dỏi") và hương thơm, tạo nên một mùa hè đa chiều, sinh động.
-
d) *Sử dụng câu thơ lục ngôn xen trong thể thất ngôn (Việt hóa thơ Đường luật):* Câu mở đầu và câu kết sáu chữ tạo nhịp điệu riêng, giọng điệu gần gũi, tự nhiên — một sáng tạo của thơ Nôm Nguyễn Trãi.
4. Nét đẹp của khung cảnh cuộc sống con người trong hai câu 5 và 6
> Lao xao chợ cá làng ngư phủ,
> Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương.
- a) *Bức tranh cuộc sống no ấm, thanh bình:* Âm thanh "lao xao" của chợ cá gợi không khí nhộn nhịp, trù phú, ấm no của làng chài — âm thanh của cuộc sống lao động bình dị mà vui tươi.
-
b) *Vẻ đẹp của buổi chiều hè đầy sức sống:* Tiếng ve "dắng dỏi" rộn rã như tiếng đàn lúc hoàng hôn ("lầu tịch dương") khiến cảnh chiều không buồn hiu hắt mà vẫn náo nức, rộn ràng.
-
c) *Nghệ thuật đảo ngữ và từ láy tượng thanh:* Việc đưa các từ láy "lao xao", "dắng dỏi" lên đầu câu nhấn mạnh âm thanh của sự sống, cho thấy nhà thơ hướng tâm hồn về phía cuộc sống con người, lắng nghe nhịp sống của nhân dân.
5. Tư tưởng, tâm hồn Nguyễn Trãi qua hai dòng thơ cuối
> Dẽ có Ngu cầm đàn một tiếng,
> Dân giàu đủ khắp đòi phương.
- a) *Khát vọng vì dân:* Mượn điển tích đàn Nam Phong của vua Ngu Thuấn, nhà thơ ước ao có cây đàn ấy để gảy lên khúc ca ca ngợi cảnh thái bình, mong cho muôn dân khắp mọi nơi ("đòi phương") đều được giàu đủ, no ấm.
-
b) *Tấm lòng "ưu dân ái quốc":* Dù đang sống ẩn dật, nhàn tản ("Rồi hóng mát thuở ngày trường"), tâm hồn Nguyễn Trãi vẫn không lúc nào nguôi nghĩ đến dân, đến nước. Điểm kết tụ của bài thơ không phải thiên nhiên mà là con người, là nhân dân.
-
c) *Vẻ đẹp nhân cách lớn:* Hai dòng kết (nhất là câu lục ngôn dồn nén cảm xúc) thể hiện lí tưởng nhân nghĩa, tư tưởng "lấy dân làm gốc" — vẻ đẹp cao cả, trọn đời vì dân vì nước của Ức Trai.
*(Lưu ý: Đây là bài tập cảm thụ, phân tích văn học nên không có "đáp số" theo nghĩa toán học; phần dưới chỉ ghi ý chốt ngắn gọn của từng câu.)*
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.