Sách bài tập Ngữ văn 10 Tập hai

Giải Bài tập 6 trang 5 SBT Ngữ văn 10

Bài 6. Nguyễn Trãi - "Dành còn để trợ dân này"   Gợi ý trả lời

Đề bài

Đọc lại văn bản Bình Ngô đại cáo trong SGK Ngữ văn 10, tập hai (tr. 19 – 20), đoạn từ "Xã tắc từ đây vững bền," đến "Ai nấy đều hay." và trả lời các câu hỏi:

1. Những từ ngữ nào trong đoạn văn thể hiện rõ việc tuyên bố chiến thắng và báo hiệu một thời kì mới của đất nước?

2. Nêu nhận xét khái quát về âm hưởng của đoạn văn.

3. Niềm tin vào tương lai xán lạn của dân tộc được thể hiện như thế nào?

4. Nội dung "tuyên ngôn" và lời tuyên bố độc lập trong đoạn kết bài Bình Ngô đại cáo hướng đến những đối tượng nào?

5. Tác phẩm Bình Ngô đại cáo gợi cho bạn liên tưởng đến những bản "tuyên ngôn độc lập" nào của dân tộc? Theo bạn, ý thức tự chủ dân tộc trong thời đại hôm nay được thể hiện ở những phương diện chính nào?
(văn bản: Bình Ngô đại cáo – Nguyễn Trãi)

Gợi ý trả lời

Bài tập 6 (trang 6) — Đoạn kết Bình Ngô đại cáo (Nguyễn Trãi)

Đoạn trích từ *"Xã tắc từ đây vững bền"* đến *"Ai nấy đều hay"* là phần tuyên bố kết thúc chiến tranh, mở ra kỉ nguyên hòa bình, độc lập của dân tộc.

1. Những từ ngữ thể hiện việc tuyên bố chiến thắng và báo hiệu một thời kì mới của đất nước:

- Các từ ngữ khẳng định nền độc lập, thái bình lâu dài: *"Xã tắc từ đây vững bền"*, *"Giang sơn từ đây đổi mới"*, *"Muôn thuở nền thái bình vững chắc"*, *"Bốn phương biển cả thanh bình"*.
- Các từ ngữ gợi sự chuyển đổi, xoay vần từ gian khó sang tươi sáng: *"Càn khôn bĩ rồi lại thái"*, *"Nhật nguyệt hối rồi lại minh"*, *"Ngàn thu vết nhục nhã sạch làu"*.
- Các từ ngữ tuyên bố chiến công và mở ra vận hội mới: *"nên công oanh liệt ngàn năm"*, *"ban chiếu duy tân khắp chốn"* (duy tân = đổi mới).
- Lời loan báo rộng khắp: *"Xa gần bá cáo / Ai nấy đều hay"*.

→ Những từ ngữ này vừa tổng kết thắng lợi vẻ vang của cuộc kháng chiến, vừa trịnh trọng mở ra một thời kì thái bình, đổi mới, hưng thịnh của đất nước.

2. Nhận xét khái quát về âm hưởng của đoạn văn:

Đoạn văn mang âm hưởng trang trọng, hào hùng mà tươi sáng, lạc quan. Nhịp câu sóng đôi, cân đối (*"Xã tắc từ đây… / Giang sơn từ đây…"*; *"Càn khôn bĩ rồi lại thái / Nhật nguyệt hối rồi lại minh"*) tạo giọng điệu dõng dạc, chắc nịch của một lời tuyên ngôn. Cảm xúc chủ đạo là niềm vui chiến thắng, niềm tự hào dân tộc và niềm tin phơi phới vào tương lai — khác với âm hưởng căm phẫn, bi tráng ở các đoạn trước, đoạn kết chan hòa ánh sáng của hòa bình, thịnh trị.

3. Niềm tin vào tương lai xán lạn của dân tộc được thể hiện như thế nào:

- Qua việc mượn quy luật tuần hoàn của vũ trụ để khẳng định tính tất yếu của thái bình: *"Càn khôn bĩ rồi lại thái / Nhật nguyệt hối rồi lại minh"* — hết thời bĩ cực ắt đến hồi thái lai, hết tối tăm ắt đến sáng tỏ. Vận nước suy vong rồi nhất định sẽ hưng thịnh.
- Qua các từ ngữ chỉ thời gian vĩnh viễn, bền vững: *"Muôn thuở"*, *"Ngàn thu"*, *"vững bền"*, *"vững chắc"* — niềm tin vào sự trường tồn của đất nước.
- Qua hình ảnh đổi mới, dựng xây: *"Giang sơn từ đây đổi mới"*, *"ban chiếu duy tân khắp chốn"* — mở ra một công cuộc kiến thiết, canh tân đất nước đầy triển vọng.

→ Niềm tin ấy có cơ sở vững chắc: đó là thắng lợi đã giành được bằng chính nghĩa và sức mạnh của nhân dân.

4. Nội dung "tuyên ngôn" và lời tuyên bố độc lập trong đoạn kết hướng đến những đối tượng nào:

- Toàn thể nhân dân, muôn dân trăm họ: lời *"Xa gần bá cáo / Ai nấy đều hay"* công bố rộng rãi cho mọi người dân cả nước biết về thắng lợi và nền thái bình mới.
- Trời đất, tổ tông: *"Âu cũng nhờ trời đất tổ tông khôn thiêng ngầm giúp đỡ mới được như vậy"* — bày tỏ lòng biết ơn thiêng liêng với tổ tiên và các thế lực phù trợ dân tộc.
- Kẻ thù và các nước (thế giới đương thời): tuyên bố nền độc lập, chủ quyền, sự tồn tại ngang hàng của Đại Việt, khẳng định chiến thắng oanh liệt và tư thế của một quốc gia tự chủ.

5. Liên tưởng đến các bản "tuyên ngôn độc lập" của dân tộc; ý thức tự chủ dân tộc hôm nay:

*a) Những bản "tuyên ngôn độc lập" được gợi liên tưởng:*
- *Nam quốc sơn hà* (tương truyền của Lý Thường Kiệt) — được coi là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên, khẳng định chủ quyền "Nam quốc" đã định phận ở "thiên thư".
- *Bình Ngô đại cáo* (Nguyễn Trãi) — bản tuyên ngôn độc lập thứ hai, với quan niệm toàn diện về quốc gia, dân tộc (nền văn hiến, lãnh thổ, phong tục, lịch sử, hào kiệt).
- *Tuyên ngôn Độc lập* (Hồ Chí Minh, 1945) — bản tuyên ngôn độc lập của thời đại mới, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

*b) Ý thức tự chủ dân tộc trong thời đại hôm nay (gợi ý những phương diện chính):*
- Bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ, biên giới, biển đảo của Tổ quốc.
- Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, tiếng Việt, truyền thống trong quá trình hội nhập.
- Tự chủ, tự cường về kinh tế, khoa học – công nghệ, không lệ thuộc, chủ động làm chủ vận mệnh đất nước.
- Hội nhập quốc tế trên tinh thần bình đẳng, giữ vững độc lập, tự quyết và lợi ích quốc gia – dân tộc.
- Nâng cao lòng tự hào, tự tôn dân tộc và trách nhiệm công dân của mỗi người.

(Đây là câu hỏi mở, học sinh có thể trình bày theo suy nghĩ riêng, miễn là hợp lí và đúng tinh thần tự chủ dân tộc.)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.