Giải Bài tập 3 trang 8 SBT Ngữ văn 10
Đề bài
Đọc lại văn bản Dưới bóng hoàng lan trong SGK Ngữ văn 10, tập hai (tr. 47 – 48), đoạn từ "Tất cả những ngày thuở nhỏ trở lại" đến "Thanh không nhớ được" và trả lời các câu hỏi:
1. Đọc đoạn trích, chúng ta đang nghe lời kể của ai? Hãy tóm lược những điều được kể lại trong đoạn trích.
2. Chỉ ra các câu văn miêu tả những điều Thanh cảm thấy, những điều Thanh tự hỏi lòng mình. Ai là người có khả năng biết được những gì diễn ra trong nội tâm sâu kín của nhân vật như vậy? Điều đó có ý nghĩa gì?
3. Chi tiết nào giúp người đọc suy đoán rằng, sẽ có nhân vật khác xuất hiện trong phần tiếp theo của truyện? Theo dự đoán của bạn, nhân vật đó có liên quan đến diễn biến tiếp theo của câu chuyện không? Vì sao?
4. Những yếu tố nào cho thấy ở đoạn trích này, đời sống tình cảm của nhân vật được tác giả đặc biệt chú ý miêu tả?
5. Bạn có nhận xét gì về giọng văn của đoạn trích? Cơ sở nào giúp bạn rút ra những nhận xét như vậy?
(văn bản: Dưới bóng hoàng lan (Thạch Lam))
Gợi ý trả lời
Câu 1.
a) Lời kể trong đoạn trích là lời của người kể chuyện ngôi thứ ba (người kể chuyện giấu mình, không xưng "tôi"). Người kể đứng ngoài câu chuyện quan sát và thuật lại, nhưng điểm nhìn lại gắn chặt với nhân vật Thanh — kể, tả theo cảm nhận và dòng tâm tư của Thanh.
b) Tóm lược những điều được kể lại: Trở về ngôi nhà của bà sau một thời gian đi xa, Thanh để cho "tất cả những ngày thuở nhỏ trở lại". Khung cảnh quen thuộc — khu vườn, con đường, mùi lá, bóng cây hoàng lan — khơi dậy trong Thanh kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà. Chàng thấy lòng mình bình yên, thong thả; thấy mình vẫn là đứa trẻ bé nhỏ được bà che chở, thương yêu. Trong khoảnh khắc ấy Thanh bâng khuâng nhớ lại, tự hỏi lòng mình và cảm nhận thời gian như ngưng lại, êm đềm, đến mức "Thanh không nhớ được" rõ ràng mọi việc nữa.
Câu 2.
a) Các câu văn miêu tả điều Thanh cảm thấy / tự hỏi lòng mình (dạng độc thoại nội tâm, cảm giác bên trong): những câu diễn tả cảm giác gian nhà mát mẻ, sự bình yên, thong thả; cảm giác thấy mình bé nhỏ, được yêu thương, chở che bên bà; những câu Thanh tự nhận ra, tự hỏi về sự đổi thay của cảnh vật, của chính mình; cảm giác thời gian như lắng lại khiến "Thanh không nhớ được". Đó đều là những biểu hiện của nội tâm: cảm xúc, hồi ức, suy nghĩ thầm kín, không nói ra thành lời với ai.
b) Người có khả năng biết được những gì diễn ra trong nội tâm sâu kín của nhân vật như vậy là người kể chuyện (ngôi thứ ba) toàn tri / thấu suốt — người kể có "quyền năng" nhìn thấu vào bên trong tâm hồn nhân vật, biết cả những cảm giác và ý nghĩ mà bản thân Thanh cũng chưa chắc gọi tên được.
c) Ý nghĩa: Cho thấy quyền năng đặc biệt của người kể chuyện — vừa khách quan kể lại sự việc, vừa đi sâu phơi bày thế giới bên trong nhân vật; nhờ đó câu chuyện giàu chất trữ tình, người đọc hiểu và đồng cảm với đời sống tình cảm tinh tế của Thanh. Điểm nhìn trần thuật di chuyển vào bên trong nhân vật khiến lời kể như hòa làm một với tâm hồn Thanh.
Câu 3.
a) Chi tiết giúp suy đoán sẽ có nhân vật khác xuất hiện ở phần tiếp theo: những chi tiết gợi nhắc đến một người con gái gắn với kỉ niệm tuổi thơ của Thanh — hình ảnh, âm thanh quen thuộc trong nhà, bóng hoàng lan và những kỉ niệm "ngày thuở nhỏ" sống dậy (gắn với người bạn thuở nhỏ là Nga), cùng việc Thanh hồi tưởng về những người thân thuộc trong ngôi nhà này.
b) Dự đoán: Nhân vật đó có liên quan đến diễn biến tiếp theo của câu chuyện.
c) Vì sao: Vì những kỉ niệm được khơi dậy đều hướng về người thân thuộc gắn bó với ngôi nhà và tuổi thơ Thanh; mạch hồi tưởng êm đềm, tình cảm ấy báo hiệu một cuộc gặp gỡ, một mối tình trong trẻo (Thanh — Nga) sẽ tiếp nối, làm nên diễn biến chính của truyện. Việc tác giả dụng công gợi không khí kỉ niệm chính là sự chuẩn bị cho sự xuất hiện của nhân vật ấy.
Câu 4.
Các yếu tố cho thấy đời sống tình cảm của nhân vật được tác giả đặc biệt chú ý miêu tả:
a) Truyện gần như không có sự kiện, hành động, xung đột nổi bật; thay vào đó là dòng cảm xúc, hồi ức, cảm giác của Thanh được tô đậm.
b) Người kể chuyện đi sâu vào nội tâm, miêu tả tỉ mỉ những rung động, cảm giác mơ hồ, bâng khuâng, bình yên trong lòng nhân vật (điểm nhìn bên trong).
c) Cảnh vật, không gian, hương vị (khu vườn, bóng hoàng lan, mùi lá, sự mát mẻ, yên tĩnh) đều được miêu tả như những "chất xúc tác" khơi gợi và soi chiếu tâm trạng — cảnh thấm đẫm tình (tả cảnh ngụ tình).
d) Ngôn ngữ thiên về cảm giác và cảm xúc, nhiều từ ngữ gợi trạng thái tâm hồn (êm đềm, thong thả, bình yên, bâng khuâng…) hơn là tường thuật biến cố.
Câu 5.
a) Nhận xét về giọng văn: Giọng văn nhẹ nhàng, êm dịu, trầm lắng, giàu chất thơ và chất trữ tình; chậm rãi, thủ thỉ, đượm hoài niệm, tinh tế trong việc nắm bắt những rung động mơ hồ của tâm hồn. Đây là giọng văn tiêu biểu cho phong cách truyện không có cốt truyện của Thạch Lam.
b) Cơ sở rút ra nhận xét:
- Nhịp câu chậm, nhiều câu văn dài, mềm mại, êm ả, ít biến cố gay cấn.
- Từ ngữ gợi cảm giác, cảm xúc dịu dàng, trong trẻo; nhiều hình ảnh gắn với hương thơm, ánh sáng, bóng cây, kỉ niệm.
- Điểm nhìn trữ tình gắn với dòng hồi tưởng, cảm xúc của Thanh khiến lời kể như lời tâm tình, giãi bày.
- Sự hòa quyện giữa cảnh và tình: tả cảnh để nói tâm trạng, tạo không khí bâng khuâng, lắng đọng đặc trưng cho văn Thạch Lam.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.