Sách bài tập Ngữ văn 10 Tập hai

Giải Bài tập 4 trang 8 SBT Ngữ văn 10

Bài 7. Quyền năng của người kể chuyện   Gợi ý trả lời

Đề bài

Đọc lại văn bản Dưới bóng hoàng lan trong SGK Ngữ văn 10, tập hai (tr. 50 – 51), đoạn từ "Bữa ăn xong" đến "tưởng nhớ mùi hương" và trả lời các câu hỏi:

1. Ở đoạn trích, hình ảnh cây hoàng lan, hoa hoàng lan đóng vai trò như thế nào trong việc thể hiện mối quan hệ giữa hai nhân vật Thanh và Nga?

2. "Bà cụ nhìn cô, âu yếm:
– Hoa hãy còn non lắm, sao hái sớm thế, con?
Nga thưa:
– "Anh con hái đấy ạ" và nàng nhìn Thanh mỉm cười."
Bạn cảm nhận như thế nào về ý nghĩa của những lời đối thoại trên của hai nhân vật?

3. Phân tích cách thể hiện tình cảm của Thanh và Nga trong đoạn trích.

4. Bạn hiểu như thế nào về ý nghĩa của câu "Có cái gì dịu ngọt chăng tơ ở đâu đây, khiến chàng vương phải."?

5. Trong những câu sau đây, người kể chuyện đã thể hiện khả năng thấu tỏ như thế nào về nhân vật?
"Rồi chàng bước ra đi nửa buồn mà lại nửa vui. Thanh nghĩ đến căn nhà như một nơi mát mẻ và sung sướng để chàng thường về nghỉ sau việc làm. Và Thanh biết rằng Nga sẽ vẫn đợi chàng, vẫn nhớ mong chàng như ngày trước. Mỗi mùa cô lại giắt hoàng lan trong mái tóc để tưởng nhớ mùi hương."
(văn bản: Dưới bóng hoàng lan (Thạch Lam))

Gợi ý trả lời

## Bài tập 4 (trang 9) — Dưới bóng hoàng lan (Thạch Lam)

a) Câu 1 — Vai trò của hình ảnh cây hoàng lan, hoa hoàng lan trong việc thể hiện mối quan hệ giữa Thanh và Nga

Trong đoạn trích, cây hoàng lan và hoa hoàng lan không chỉ là chi tiết tả cảnh mà còn giữ vai trò như một biểu tượng kết nối tình cảm giữa Thanh và Nga:

- Cây hoàng lan là cái cây gắn với cả tuổi thơ của Thanh (chàng từng chơi dưới gốc, nhặt hoa), nay lại là nơi hai người cùng đứng, cùng ngắm — nó trở thành chứng nhân, không gian chung của những rung động đầu đời.
- Hương hoàng lan dịu dàng, thoang thoảng tương ứng với tình cảm giữa hai người: kín đáo, e ấp, chưa nói thành lời nhưng thấm đượm và bền lâu.
- Hành động Nga hái hoa, giắt hoàng lan lên mái tóc biến bông hoa thành vật trao gửi tình ý, một thứ "ngôn ngữ" thay cho lời tỏ tình trực tiếp.

→ Nhờ hình ảnh cây và hoa hoàng lan, mối quan hệ Thanh – Nga hiện lên vừa trong sáng, thơ mộng, vừa gắn bó tự nhiên với mái nhà, với kỉ niệm, khiến tình yêu ấy như mọc lên và tỏa hương ngay giữa không gian thân thuộc.

b) Câu 2 — Cảm nhận về ý nghĩa của những lời đối thoại

> *"– Hoa hãy còn non lắm, sao hái sớm thế, con?"*
> *"– Anh con hái đấy ạ" và nàng nhìn Thanh mỉm cười.*

- Lời bà cụ *"Hoa hãy còn non lắm, sao hái sớm thế, con?"* bề ngoài là lời trách yêu về chuyện hái hoa, nhưng ẩn sau còn là cái nhìn trìu mến, tinh tế của người lớn trước tình cảm mới chớm của đôi trẻ — "hoa còn non" cũng gợi liên tưởng đến một tình yêu vừa hé nở.
- Câu trả lời của Nga *"Anh con hái đấy ạ"* kèm cái nhìn Thanh mỉm cười là một chi tiết rất ý nhị: Nga vừa thành thật, vừa kín đáo "khai" ra người hái hoa chính là Thanh, như một cách thừa nhận và chia sẻ tình cảm trước mặt bà.
- Hai tiếng "anh" – "con" và nụ cười cho thấy sự gần gũi, gắn bó như người trong một nhà; lời đối thoại tuy ngắn mà làm rõ không khí ấm áp, tế nhị và tình ý đang lớn dần giữa Thanh và Nga.

→ Những lời đối thoại giản dị ấy hé lộ tình cảm trong sáng, e ấp giữa hai nhân vật và sự thấu hiểu, vun vén nhẹ nhàng của bà cụ.

c) Câu 3 — Cách thể hiện tình cảm của Thanh và Nga trong đoạn trích

Tình cảm của hai nhân vật được thể hiện một cách kín đáo, tinh tế, không ồn ào, bộc lộ qua cử chỉ và chi tiết nhỏ hơn là qua lời tỏ tình trực tiếp:

- Qua hành động: Thanh hái hoa hoàng lan cho Nga; Nga giắt hoa lên mái tóc; hai người cùng đứng dưới gốc cây — những cử chỉ nhỏ mà chan chứa tình ý.
- Qua ánh mắt, nụ cười: cái nhìn Thanh mỉm cười của Nga, những khoảnh khắc nhìn nhau đầy ngượng ngập mà ấm áp.
- Qua lời nói ý nhị: câu "Anh con hái đấy ạ" vừa thật thà vừa như lời ngầm thừa nhận.
- Qua cảm giác, tâm trạng nhân vật: lòng Thanh "dịu ngọt", "vương phải", vừa buồn vừa vui khi ra đi.

→ Thạch Lam để tình cảm thấm đượm trong cảnh vật, hương hoa và những chi tiết đời thường, tạo nên một mối tình thầm lặng, trong trẻo, lãng mạn — rất tiêu biểu cho phong cách truyện trữ tình, giàu chất thơ của ông.

d) Câu 4 — Ý nghĩa câu "Có cái gì dịu ngọt chăng tơ ở đâu đây, khiến chàng vương phải."

- Hình ảnh "dịu ngọt chăng tơ" diễn tả một cảm xúc mơ hồ, êm dịu, nhẹ nhàng như những sợi tơ vô hình giăng mắc trong không gian — đó chính là hương hoàng lan và tình cảm với Nga đang lan tỏa, bủa vây tâm hồn Thanh.
- Từ "vương phải" cho thấy Thanh bị cuốn vào, bị ràng buộc một cách tự nhiên, không cưỡng lại được, bởi thứ tình cảm ngọt ngào, êm ái ấy.
- Câu văn cho thấy tình yêu chớm nở trong lòng Thanh: một thứ rung động tinh tế, khó gọi tên, vừa dịu dàng vừa khiến chàng bịn rịn, không nỡ rời xa mái nhà và người con gái nơi đây.

→ Câu văn diễn tả tài tình trạng thái tâm hồn "say" trong hương hoa và tình yêu của Thanh, thể hiện chất trữ tình lãng mạn đặc trưng của Thạch Lam.

e) Câu 5 — Khả năng thấu tỏ của người kể chuyện về nhân vật

Trong những câu cuối, người kể chuyện ở ngôi thứ ba nhưng mang điểm nhìn thấu suốt (toàn tri), thâm nhập sâu vào thế giới nội tâm nhân vật:

- Người kể biết rõ cảm xúc phức hợp của Thanh: *"bước ra đi nửa buồn mà lại nửa vui"* — nắm được tâm trạng mâu thuẫn, tế nhị mà bản thân nhân vật cũng khó diễn đạt thành lời.
- Người kể thấu tỏ cả suy nghĩ thầm kín của Thanh về căn nhà "như một nơi mát mẻ và sung sướng".
- Đặc biệt, người kể còn biết trước cả tấm lòng của Nga: *"Thanh biết rằng Nga sẽ vẫn đợi chàng, vẫn nhớ mong chàng"*, "Mỗi mùa cô lại giắt hoàng lan trong mái tóc để tưởng nhớ mùi hương" — đây là điều vượt ra ngoài tầm hiểu biết thông thường của một nhân vật, cho thấy quyền năng "biết hết" của người kể chuyện toàn tri.

→ Nhờ khả năng thấu tỏ ấy, người kể chuyện vừa soi rõ nội tâm nhân vật, vừa khẳng định chiều sâu và sự bền vững của tình cảm Thanh – Nga, đồng thời để lại dư âm êm đềm, lắng đọng cho câu chuyện. (Đây chính là biểu hiện của "quyền năng của người kể chuyện" — chủ đề của Bài 7.)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.