Giải Bài tập 5 trang 9 SBT Ngữ văn 10
Đề bài
Đọc lại văn bản Một chuyện đùa nho nhỏ trong SGK Ngữ văn 10, tập hai, (tr. 53 – 54), đoạn từ "Ta trượt đi cô!" đến "lao dốc lần nữa đi" và trả lời các câu hỏi:
1. Vì sao Na-đi-a chấp nhận cùng "tôi" ngồi xe trượt tuyết lao dốc lần thứ nhất? Na-đi-a đã phản ứng như thế nào sau khi trải qua cảm giác đáng sợ khủng khiếp ở lần trượt tuyết đầu tiên?
2. Trong đoạn trích có nhiều câu thể hiện tâm trạng của Na-đi-a. Theo bạn, người kể chuyện biết chắc chắn hay chỉ suy đoán về tâm trạng được thể hiện qua những câu đó?
3. Khi nói câu "Na-đi-a, anh yêu em!" nhân vật "tôi" có biết tính chất hệ trọng của câu đó không? Từ đó, bạn đánh giá như thế nào về nhân vật "tôi"?
4. Vì sao Na-đi-a đã bất chấp cả sợ hãi để đề nghị nhân vật "tôi" tiếp tục lao dốc? Hành động đó thể hiện điều gì ở con người Na-đi-a?
5. Ở vị trí là một phần của tác phẩm truyện, đoạn trích có những đặc điểm nổi bật nào?
(văn bản: Một chuyện đùa nho nhỏ (An-tôn Sê-khốp) — SGK Ngữ văn 10, tập hai, tr. 53 – 54)
Gợi ý trả lời
Câu 1. *Vì sao Na-đi-a chấp nhận cùng "tôi" ngồi xe trượt tuyết lao dốc lần thứ nhất và phản ứng sau đó:*
- Na-đi-a vốn rất sợ trượt tuyết từ trên đỉnh dốc cao lao xuống (cô coi ngọn đồi phủ tuyết như "một bức tường cao khủng khiếp"). Sở dĩ cô vẫn chấp nhận cùng "tôi" ngồi xe trượt lao dốc lần thứ nhất là vì cô tin tưởng, nể và chiều theo lời nài nỉ, thuyết phục của nhân vật "tôi" ("Ta trượt đi, cô Na-đi-a!"); đồng thời do sự háo hức, tò mò muốn thử một lần cho biết cảm giác đó, cùng niềm tin rằng có "tôi" bên cạnh thì sẽ được an toàn.
- Sau khi trải qua cảm giác đáng sợ khủng khiếp ở lần trượt đầu tiên, Na-đi-a hoảng sợ, mặt tái nhợt, thở không ra hơi, run rẩy, tưởng như vừa thoát chết. Cô tuyên bố dứt khoát sẽ không bao giờ trượt nữa, "dù có đánh chết" cũng không dám lao dốc thêm lần nào, bởi nỗi khiếp đảm vẫn còn nguyên.
Câu 2. *Người kể chuyện biết chắc chắn hay chỉ suy đoán về tâm trạng của Na-đi-a:*
Truyện được kể theo ngôi thứ nhất, người kể chuyện xưng "tôi" — một nhân vật bên ngoài, không phải là Na-đi-a. Vì vậy, với những biểu hiện bên ngoài mà "tôi" trực tiếp quan sát được (gương mặt tái nhợt, dáng run rẩy, hơi thở gấp, lời nói…), người kể chuyện biết chắc chắn. Nhưng với tâm trạng, cảm xúc bên trong của Na-đi-a thì "tôi" chỉ có thể suy đoán, phỏng đoán dựa trên các biểu hiện bên ngoài ấy chứ không thể biết chắc, bởi điểm nhìn ngôi thứ nhất không cho phép thâm nhập trọn vẹn vào nội tâm nhân vật khác. Đó cũng chính là giới hạn (và cũng là nét hấp dẫn) trong "quyền năng" của người kể chuyện ngôi thứ nhất.
Câu 3. *Nhân vật "tôi" có biết tính chất hệ trọng của câu "Na-đi-a, anh yêu em!" không và đánh giá về nhân vật:*
- Nhân vật "tôi" ý thức rất rõ tính chất hệ trọng của câu nói đó — đây là lời tỏ tình, lời thổ lộ tình yêu thiêng liêng, có thể làm thay đổi cả cuộc đời một con người. Chính vì biết nó hệ trọng nên "tôi" mới cố tình buông ra đúng vào khoảnh khắc chiếc xe lao dốc, giữa tiếng gió gào rít, để Na-đi-a không thể biết chắc câu nói ấy là của mình hay chỉ là ảo giác do gió tạo nên.
- Từ đó có thể đánh giá: nhân vật "tôi" là người thông minh, tinh nghịch, thích đùa, nhưng cũng là một người hồ đồ, vô tâm và có phần ích kỷ. Anh ta biến điều thiêng liêng thành một trò đùa, lấy sự bối rối, khắc khoải của Na-đi-a làm niềm vui cho mình; anh ta thiếu dũng cảm và trách nhiệm trong tình cảm — không dám công khai thừa nhận tình yêu, để mặc người con gái sống trong hoang mang suốt một thời gian dài.
Câu 4. *Vì sao Na-đi-a bất chấp sợ hãi đề nghị tiếp tục lao dốc và điều đó thể hiện gì ở cô:*
- Na-đi-a bất chấp cả nỗi sợ hãi khủng khiếp để đề nghị "tôi" tiếp tục lao dốc là vì cô khao khát được nghe lại câu nói "Na-đi-a, anh yêu em!". Cô cần xác minh xem câu nói ngọt ngào, hệ trọng ấy là có thật — là lời của "tôi" — hay chỉ là do gió. Niềm khát khao tình yêu, khát khao được yêu và được xác nhận mình được yêu đã lớn hơn cả nỗi khiếp đảm.
- Hành động đó cho thấy ở Na-đi-a một tâm hồn nhạy cảm, giàu khao khát yêu thương; một con người có thể vượt lên nỗi sợ hãi bản năng để chạy theo tiếng gọi của tình cảm, của hạnh phúc. Đồng thời nó cũng cho thấy sự chân thành, say đắm và cả nét yếu đuối, dễ bị tổn thương trước tình yêu.
Câu 5. *Đặc điểm nổi bật của đoạn trích với tư cách một phần của tác phẩm truyện:*
- Về cốt truyện và tình huống: đoạn trích chứa đựng tình huống then chốt, giàu kịch tính của cả truyện — trò đùa "anh yêu em" gắn với những lần lao dốc; đây là "nút thắt" làm nảy sinh tâm trạng khắc khoải, hồi hộp cho nhân vật và người đọc.
- Về người kể chuyện và điểm nhìn: kể theo ngôi thứ nhất ("tôi"), kết hợp biết chắc (những gì quan sát được) với suy đoán (nội tâm Na-đi-a), tạo nên tính chủ quan, hấp dẫn và khoảng mờ cho câu chuyện.
- Về nhân vật và tâm lí: tập trung khắc họa tâm trạng, cảm xúc tinh tế của nhân vật (nỗi sợ, niềm khao khát của Na-đi-a; sự tinh nghịch, vô tâm của "tôi") qua cử chỉ, lời nói, biểu hiện bên ngoài.
- Về nghệ thuật: ngôn ngữ giàu chất trữ tình, nhiều chi tiết gợi cảm giác (gió, tốc độ, cảm giác lao dốc); giọng điệu vừa hài hước, dí dỏm vừa man mác buồn, mang đậm phong cách truyện ngắn Sê-khốp.
- Tính chỉnh thể: tuy chỉ là một đoạn trích nhưng vẫn có mở đầu – phát triển, thể hiện khá trọn vẹn tình huống, nhân vật và chủ đề của tác phẩm, có thể đứng tương đối độc lập mà vẫn gợi ra toàn bộ ý nghĩa của truyện.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.