Giải Bài 4 trang 10 SBT Ngữ văn 10
Đề bài
Tác giả thể hiện thái độ như thế nào khi miêu tả không khí lễ cúng gia tiên của gia đình ông Bằng? Điều đó có ý nghĩa gì?
(văn bản: Mùa lá rụng trong vườn – Ma Văn Kháng (NXB Phụ nữ, Hà Nội, 1987, tr. 68–69))
Gợi ý trả lời
Phân tích thái độ của tác giả khi miêu tả không khí lễ cúng gia tiên:
a) Thái độ trân trọng, thành kính đối với nghi lễ thiêng liêng:
Khi miêu tả cảnh ông Bằng sửa soạn và tiến hành lễ cúng gia tiên chiều ba mươi Tết, tác giả Ma Văn Kháng thể hiện một thái độ trân trọng, nâng niu và thành kính. Ngòi bút nhà văn chậm rãi, tỉ mỉ dõi theo từng cử chỉ của ông Bằng: ông thay áo, soát lại cỗ bàn, đứng trước bàn thờ, chắp tay và khấn. Mỗi chi tiết đều được khắc họa cẩn trọng, cho thấy nhà văn xem đây là một khoảnh khắc thiêng liêng, không khí trầm lắng, trang nghiêm, thành kính của con cháu hướng về tổ tiên.
b) Thái độ xúc động, nâng niu những giá trị truyền thống của gia đình:
Tác giả không đứng ngoài quan sát một cách lạnh lùng mà hòa vào cảm xúc của nhân vật. Giọng văn thấm đẫm sự xúc động khi tả cảnh ông Bằng "lòng thổn thức", hình ảnh những người đã khuất như hiện về, mối liên kết giữa quá khứ và hiện tại, giữa người sống và người đã mất được thắt chặt trong giây phút ấy. Qua đó, nhà văn bộc lộ tình yêu thương, sự gắn bó với những giá trị văn hóa, đạo lí "uống nước nhớ nguồn" của gia đình Việt Nam.
c) Ý nghĩa của thái độ ấy:
- Khẳng định vẻ đẹp văn hóa truyền thống: Thái độ trân trọng của tác giả làm nổi bật ý nghĩa thiêng liêng của tục thờ cúng gia tiên — một nét đẹp trong đời sống tâm linh, đạo lí của người Việt, thể hiện lòng biết ơn, sự tri ân với tổ tiên, cội nguồn.
- Thể hiện nỗi lo âu, trăn trở trước sự biến đổi của thời cuộc: Trong bối cảnh xã hội đang chuyển mình, nhiều giá trị truyền thống có nguy cơ mai một, thái độ nâng niu của nhà văn gửi gắm thông điệp giữ gìn, bảo vệ những giá trị tinh thần, đạo đức gia đình — cái gốc để con người và xã hội phát triển bền vững.
- Bộc lộ tấm lòng nhân văn của tác giả: Qua cách miêu tả đầy xúc cảm, Ma Văn Kháng cho thấy niềm tin vào sức sống bền bỉ của tình cảm gia đình, của đạo lí truyền thống, đồng thời khơi dậy ở người đọc ý thức trân trọng và tiếp nối những giá trị tốt đẹp ấy.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.