Giải Bài tập 5 trang 21 SBT Ngữ văn 10
Đề bài
NGỮ LIỆU: Trong lựa chọn, đáng sợ nhất là đẩy người thân yêu của mình vào vai “thủ phạm” đã làm mình mù loà để tự huyễn hoặc thất bại đã qua. Tồi tệ nhất là tự tay đẩy sự lựa chọn đó vào tay ai khác không phải bản thân mình. Dối lừa nhiều nhất là kinh hoàng nhận ra ta mãi chẳng trưởng thành được vì cứ đưa tay cầu xin cuộc đời lựa chọn thay mình, để chẳng bao giờ phải soi gương xem mình đã hành xử ra sao trước hai ngả đường lạ lẫm.
Khi chạy trốn những chọn lựa, ta chỉ là đứa trẻ mãi bơi trong cái bể cao su do người thân yêu thổi sẵn cho chơi trong sân nhà.
Vậy, nếu mình phải tự chọn tất cả, và lỡ chân chọn sai thì sao?
Tôi đã trải qua cảm giác khó chịu đó suốt nhiều tháng dài. Đầu tiên là đối mặt với ý nghĩ: Mình sai chứ không phải lỗi của ai hết. Thừa nhận sai lầm của chính mình khó hơn nói xin lỗi bạn bè. Tôi thường quá kiêu ngạo để nhận ra mình đã sai và nhu cầu tự xin lỗi đến như một cuộc vật lộn.
Sau khi thừa nhận đó là một lựa chọn sai, tôi bắt đầu suy nghĩ vì sao mà mình chọn sai. Việc này có thể làm lúc nhàn rỗi. Tôi cứ nhấm nhẳng nhai cái sai lầm đó trong suốt nhiều năm, bởi nó là vật quy chiếu và giúp mình ngừng nhầm lẫn. Dù vậy, nó chẳng giúp đảm bảo tôi có sai tiếp hay không. Nó chỉ ngăn những nhầm lẫn kéo tới và khiến tôi mù loà.
Sau đó, lại phải chọn tiếp. Khi này, tôi đã ngẩng đầu lên, thở phào nhẹ nhõm vì mình không phải đổ lỗi cho cha mẹ về sai lầm của chính mình. Tôi không đẻ ra một nạn nhân để tự tha thứ cho mình vì đã hành xử ngu dốt, thiếu trách nhiệm. Thật may mắn vì tôi đã không cho cha mẹ quyền lựa chọn, họ đã không trở thành nạn nhân để tôi đổ lỗi.
Mỗi chọn lựa hàm chứa một con đường và cơ hồ ta sẽ phải rải từng viên gạch cho con đường hiện ra sau bờ bãi xa mù. Ta chỉ là một kẻ đại khờ, đeo lên mặt tấm băng đen và dùng bàn tay dò dẫm trong bóng tối của tương lai, vừa đi vừa xếp những viên gạch xuống con đường trước mặt.
Khi sợ hãi phải chọn lựa, hãy nhớ rằng bất cứ ai cũng mù loà như mình và cũng đang đi với bàn tay vất vả, đôi chân mò mẫm trong đường hầm tối tăm ấy.
Chẳng có cách nào khác ngoài lót gạch, bước đi và chịu đau.
(Theo Khải Đơn, Ta có bi quan không?, NXB Thanh niên, Hà Nội, 2017, tr. 216 – 218)
Đọc văn bản sau và trả lời các câu hỏi:
1. Quan điểm của người viết trong văn bản là gì?
2. Quan điểm đó đã được triển khai thành những luận điểm chính nào?
3. Những trải nghiệm cá nhân được nhắc lại có tác dụng gì trong việc làm sáng tỏ quan điểm của người viết?
4. "Mỗi chọn lựa hàm chứa một con đường và cơ hồ ta sẽ phải rải từng viên gạch cho con đường hiện ra sau bờ bãi xa mù. Ta chỉ là một kẻ dại khờ, đeo lên mặt tấm băng đen và dùng bàn tay dò dẫm trong bóng tối của tương lai, vừa đi vừa xếp những viên gạch xuống con đường trước mặt.". Bạn hiểu như thế nào về nhận định này của tác giả?
5. Bạn có đồng ý với quan điểm của tác giả không? Vì sao?
Gợi ý trả lời
## Câu 1. Quan điểm của người viết
Quan điểm cốt lõi của tác giả Khải Đơn là: mỗi người phải dũng cảm tự mình lựa chọn và tự chịu trách nhiệm về lựa chọn của bản thân — kể cả khi có thể chọn sai. Trốn tránh việc lựa chọn, hoặc đẩy quyền lựa chọn (và lỗi lầm) cho người khác, chính là tự đánh mất cơ hội trưởng thành; còn dám đối diện, dám nhận sai và tiếp tục bước đi mới là cách con người thật sự lớn lên.
## Câu 2. Những luận điểm chính triển khai quan điểm
- Luận điểm 1 — Tác hại của việc trốn tránh lựa chọn: đẩy người thân vào vai "thủ phạm", "nạn nhân" để tự huyễn hoặc, đổ lỗi; kẻ chạy trốn lựa chọn mãi chỉ là "đứa trẻ bơi trong cái bể cao su" người thân thổi sẵn — không bao giờ trưởng thành.
- Luận điểm 2 — Phải tự đối mặt và thừa nhận sai lầm là của chính mình: "Mình sai chứ không phải lỗi của ai hết"; thừa nhận sai với bản thân còn khó hơn xin lỗi người khác.
- Luận điểm 3 — Suy ngẫm nguyên nhân chọn sai: lấy cái sai làm "vật quy chiếu" để ngừng nhầm lẫn, tuy không bảo đảm không sai tiếp nhưng giúp tránh bị "mù loà".
- Luận điểm 4 — Tự chịu trách nhiệm đem lại sự nhẹ nhõm và trưởng thành: không biến cha mẹ thành nạn nhân để đổ lỗi; nhờ đó "ngẩng đầu lên, thở phào".
- Luận điểm 5 — Bản chất của lựa chọn và thái độ cần có: lựa chọn là hành trình mò mẫm trong bóng tối tương lai; ai cũng "mù loà" như nhau, nên "chẳng có cách nào khác ngoài lót gạch, bước đi và chịu đau".
## Câu 3. Tác dụng của những trải nghiệm cá nhân
Tác giả đưa vào những trải nghiệm của chính mình (cảm giác khó chịu suốt nhiều tháng, cuộc vật lộn khi tự xin lỗi mình, nhiều năm "nhấm nhẳng nhai" cái sai lầm, khoảnh khắc thở phào vì không đổ lỗi cho cha mẹ). Những trải nghiệm này có tác dụng:
- a) Tăng tính chân thực, sức thuyết phục: quan điểm không còn là lí thuyết suông mà là điều đã được kiểm chứng bằng chính cuộc đời người viết.
-
b) Cụ thể hoá điều trừu tượng: biến một triết lí về "lựa chọn và trách nhiệm" thành những tình huống, cảm xúc sinh động, dễ hình dung.
-
c) Tạo sự đồng cảm, gần gũi: người đọc thấy chính mình trong đó, dễ tin và dễ tiếp nhận thông điệp.
-
d) Thể hiện sự chân thành của người viết: dám phơi bày cái sai, cái yếu của mình khiến tiếng nói trở nên khiêm nhường, đáng tin.
## Câu 4. Hiểu nhận định về "viên gạch" và "tấm băng đen"
Đây là một câu văn giàu hình ảnh ẩn dụ về bản chất của việc lựa chọn và đối diện với tương lai:
- a) "Mỗi chọn lựa hàm chứa một con đường": mỗi quyết định đều mở ra một hướng đi, một tương lai riêng; lựa chọn khác nhau dẫn tới những cuộc đời khác nhau.
-
b) "rải từng viên gạch cho con đường hiện ra sau bờ bãi xa mù": tương lai luôn mờ mịt, chưa định hình; con đường không có sẵn mà do chính ta vừa đi vừa tạo nên bằng từng hành động, từng quyết định nhỏ ("từng viên gạch").
-
c) "đeo lên mặt tấm băng đen", "bàn tay dò dẫm trong bóng tối của tương lai": con người không thể biết trước, nhìn thấy trước kết quả lựa chọn của mình; ta luôn chọn trong sự bất định, mơ hồ, như kẻ bị bịt mắt.
→ Nhận định khẳng định: lựa chọn luôn đi kèm rủi ro và sự không chắc chắn, không ai thấy trước được tương lai; nhưng con người vẫn phải chủ động, kiên trì tự tạo dựng con đường của mình bằng chính hành động, thay vì chờ đợi hay trốn tránh. Cách nói hình ảnh khiến tư tưởng vừa thấm thía vừa gợi sự đồng cảm sâu sắc.
## Câu 5. Bày tỏ sự đồng tình (ý kiến cá nhân)
Em đồng ý với quan điểm của tác giả. Vì:
- a) Tự lựa chọn và tự chịu trách nhiệm là dấu hiệu của sự trưởng thành: chỉ khi dám quyết định và dám gánh hậu quả, con người mới thật sự làm chủ cuộc đời mình, thay vì mãi lệ thuộc, dựa dẫm vào người khác.
-
b) Đổ lỗi cho người khác không giải quyết được gì: nó chỉ xoa dịu tạm thời cái tôi, khiến ta không rút ra được bài học và dễ lặp lại sai lầm; đồng thời làm tổn thương những người thân yêu.
-
c) Chấp nhận có thể chọn sai là thái độ thực tế và dũng cảm: không ai bảo đảm mọi lựa chọn đều đúng; điều quan trọng là biết nhìn lại, sửa chữa và tiếp tục bước đi — "lót gạch, bước đi và chịu đau".
(Lưu ý: đây là câu hỏi mở nêu quan điểm cá nhân; học sinh có thể đồng tình, phản đối hoặc đồng tình một phần, miễn lí lẽ hợp lí, thuyết phục.)
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.