Sách bài tập Ngữ văn 10 Tập hai

Giải Bài tập 6 trang 22 SBT Ngữ văn 10

Ôn tập học kì II   Gợi ý trả lời

Đề bài

NGỮ LIỆU: Khi tôi ở Mông-gô-me-ri (Montgomery), A-la-ba-ma (Alabama), tôi đã đến một hiệu bán giày, tên là hiệu giày Gô-rơ-đôn (Gordon). Trong hiệu này có một người giúp việc thường hay đánh giày cho tôi, và phải nói rằng xem anh đánh giày cho tôi thực sự là một trải nghiệm tuyệt vời. Anh ta dùng miếng giẻ đánh giày và bạn biết không, anh có thể làm cho miếng giẻ này bật ra âm thanh. Và tôi đã tự nhủ: "Đây thực sự là một tiến sĩ trong việc đánh giày".

Bạn thân mến, điều tôi muốn nói với các bạn trong buổi sáng hôm nay, là nếu bạn là một người quét đường, hãy quét đường như thể Mi-ken-lăng-giơ (Michelangelo) đang vẽ tranh, hãy quét đường như thể Han-đeo (Handel) và Bét-tô-ven (Beethoven) đang soạn nhạc; hãy quét đường như thể Sếch-xpia (Shakespeare) đang làm thơ; hãy quét đường hăng say tới nỗi tất cả các thánh thần ở trên thiên đường và con người trên Trái Đất phải dừng lại và thốt lên rằng: Nơi đây có một người quét đường tuyệt diệu, người đã làm thật tốt công việc của mình.

Nếu bạn không thể làm cây thông trên đỉnh đồi
Hãy làm một bụi cây trong thung lũng – Nhưng
Là bụi cây tốt nhất trên sườn đồi
Nếu không thể thành một cái cây cao, thì hãy là một bụi cây
Nếu không thể làm thành đại lộ, thì hãy là một lối mòn
Nếu không thể làm mặt trời, hãy là một ngôi sao
Thắng bại của bạn không phụ thuộc vào tầm vóc
Hãy trở thành người tốt nhất bất kể bạn có là ai.

Và khi làm điều này, khi làm được trọn vẹn điều này, bạn đã làm chủ được chiều dài của cuộc đời.

(Mác-tin Lu-dơ Kinh – Martin Luther King, Ba chiều của một đời sống trọn vẹn, Ngọc Minh dịch, Diễn văn tại nhà thờ Báp-tít – Baptist Tân Ước, Chi-ca-gô – Chicago, Mỹ, 1967)

Đọc văn bản sau và trả lời các câu hỏi:
1. Xác định luận điểm chính của tác giả.

2. Phân tích tác dụng của yếu tố tự sự được tác giả sử dụng trong văn bản.

3. Xác định biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn văn thứ hai. Phân tích giá trị của biện pháp tu từ đó.

4. Giọng điệu của người trần thuật trong văn bản có gì đặc biệt? Những yếu tố nào tạo nên giọng điệu đó?

5. Theo bạn, "chiều dài của cuộc đời" ở đây nghĩa là gì?

6. Những nhận định của tác giả trong văn bản gợi cho bạn suy nghĩ gì về cuộc sống?

Gợi ý trả lời

## Bài tập 6 (trang 23) — Ôn tập học kì II

Ngữ liệu: Mác-tin Lu-dơ Kinh, *Ba chiều của một đời sống trọn vẹn* (Ngọc Minh dịch) — một đoạn diễn văn.

---

1. Luận điểm chính của tác giả

Luận điểm chính: *Dù bạn làm công việc gì, ở vị trí nào, hãy làm công việc ấy bằng tất cả sự tận tâm và làm cho thật tốt — chính điều đó, chứ không phải tầm vóc của công việc, mới làm nên giá trị và sự trọn vẹn của một con người.*

Tác giả khẳng định: *"Hãy trở thành người tốt nhất bất kể bạn có là ai"* và khi làm trọn vẹn điều đó, con người *"đã làm chủ được chiều dài của cuộc đời"*. Giá trị con người không phụ thuộc vào việc làm lớn hay nhỏ (*"Thắng bại của bạn không phụ thuộc vào tầm vóc"*), mà ở thái độ và sự cống hiến hết mình.

---

2. Tác dụng của yếu tố tự sự

Yếu tố tự sự là câu chuyện tác giả kể ở đoạn đầu: khi ở Mông-gô-me-ri, ông gặp một người đánh giày làm việc điêu luyện đến mức *"có thể làm cho miếng giẻ bật ra âm thanh"*, khiến ông tự nhủ đó là *"một tiến sĩ trong việc đánh giày"*.

Tác dụng:
- Dẫn dắt tự nhiên, cụ thể, sinh động: từ một trải nghiệm đời thường, tác giả mở ra vấn đề một cách gần gũi, không giáo điều, dễ đi vào lòng người nghe.
- Làm điểm tựa minh họa cho luận điểm: người đánh giày là bằng chứng sống cho tư tưởng "hãy làm tốt nhất công việc dù nhỏ bé", khiến lí lẽ trở nên thuyết phục, giàu sức nặng.
- Khơi gợi cảm xúc và sự đồng cảm, tăng tính hình tượng cho bài diễn văn, giúp tư tưởng trừu tượng (giá trị của lao động) được cảm nhận trực quan.

---

3. Biện pháp tu từ trong đoạn văn thứ hai và giá trị

Đoạn thứ hai sử dụng kết hợp nhiều biện pháp:
- Điệp ngữ / điệp cấu trúc: lặp lại cụm *"hãy quét đường như thể…"* và *"Nếu không thể… thì hãy là…"*.
- So sánh: quét đường *"như thể Mi-ken-lăng-giơ đang vẽ tranh… Han-đeo và Bét-tô-ven đang soạn nhạc… Sếch-xpia đang làm thơ"*.
- Liệt kê hàng loạt những vĩ nhân, những hình ảnh (cây thông – bụi cây, cái cây – bụi cây, đại lộ – lối mòn, mặt trời – ngôi sao).

Giá trị:
- Điệp cấu trúc tạo nhịp điệu dồn dập, hùng hồn, tha thiết, đúng chất một bài diễn thuyết giàu sức truyền cảm và lay động.
- So sánh người quét đường với các nghệ sĩ, danh nhân bậc thầy có tác dụng nâng tầm công việc bình thường, bình dị lên ngang hàng với nghệ thuật lớn lao, khẳng định mọi lao động đều đáng trân trọng nếu được làm bằng tinh thần tận hiến.
- Liệt kê các cặp hình ảnh đối lập (lớn – nhỏ) nhấn mạnh thông điệp: giá trị không nằm ở tầm vóc mà ở việc trở thành *"cái tốt nhất"* trong vị trí của mình.

---

4. Giọng điệu của người trần thuật

Giọng điệu đặc biệt ở chỗ vừa thân mật, chân thành, gần gũi vừa hùng hồn, thiết tha, giàu sức cổ vũ, khích lệ — đúng giọng của một bài diễn văn truyền cảm hứng.

Những yếu tố tạo nên giọng điệu đó:
- Cách xưng hô, hô gọi thân tình: *"Bạn thân mến"*, *"điều tôi muốn nói với các bạn trong buổi sáng hôm nay"*.
- Hàng loạt câu cầu khiến, lời khuyên nhủ (*"hãy quét đường…"*, *"hãy làm…"*, *"Hãy trở thành…"*) tạo âm hưởng kêu gọi, động viên.
- Điệp ngữ, điệp cấu trúc và nhịp điệu trùng điệp làm lời văn vang vọng, hào sảng.
- Hình ảnh so sánh, dẫn thơ giàu chất văn chương khiến lời nói vừa sâu lắng vừa bay bổng.

---

5. "Chiều dài của cuộc đời" nghĩa là gì?

Theo cách hiểu từ văn bản, *"chiều dài của cuộc đời"* không phải là độ dài thời gian sống (sống được bao nhiêu năm), mà là chiều hướng phát triển, hoàn thiện bản thân của mỗi người — là việc con người nỗ lực phát huy hết khả năng, làm tốt nhất công việc và vai trò của mình, không ngừng vươn lên để đạt tới phiên bản tốt nhất của chính mình. Đây là chiều "hướng vào bên trong": sự tự thực hiện, tự khẳng định giá trị cá nhân. Khi làm trọn vẹn điều đó, ta *"làm chủ được chiều dài của cuộc đời"*, tức làm chủ được sự phát triển và ý nghĩa đời mình.

---

6. Suy nghĩ về cuộc sống (gợi ý)

- Những nhận định của tác giả nhắc ta rằng giá trị của một con người không nằm ở công việc lớn hay nhỏ, danh vọng cao hay thấp, mà ở thái độ sống và sự tận tâm với điều mình làm. Một người quét đường làm việc bằng cả tâm huyết cũng đáng được trân trọng như một nghệ sĩ lớn.
- Bài học cho mỗi người: hãy làm tốt nhất những việc dù nhỏ bé nhất, không mặc cảm về vị trí của mình, bởi *"là bụi cây tốt nhất trên sườn đồi"* vẫn là một lẽ sống đẹp và đáng tự hào.
- Thông điệp cũng khơi dậy lòng tự trọng nghề nghiệp và tinh thần cống hiến: sống có ích, làm việc hết mình chính là cách tạo nên một cuộc đời trọn vẹn và có ý nghĩa.

*(Đây là câu hỏi mở, học sinh trình bày suy nghĩ chân thành của riêng mình, miễn hợp lí và bám sát tư tưởng văn bản.)*

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.