Giải Bài 4.5 trang 78 SBT Ngữ văn 10
Đề bài
Sự trăn trở của những người yêu nghệ thuật rối nước được đề cập ở cuối văn bản xoay quanh các từ “duy trì”, “bảo tồn” và “phát triển”. Duy trì và bảo tồn quả không dễ vì lớp người thực sự yêu và hiểu hồn của rối nước còn không nhiều, trong khi con người thời nay bị cuốn theo rất nhiều hình thức giải trí mới, hấp dẫn và phù hợp hơn. Hơn nữa, bảo tồn nghệ thuật múa rối nước luôn gắn liền với việc tổ chức biểu diễn chứ không đơn thuần là việc tàng trữ một cái gì mang tính vật thể. Muốn biểu diễn thành công phải cần rất nhiều điều kiện, trong đó có việc phục dựng lại bối cảnh phù hợp, giống bối cảnh của đồng quê xưa. Giữ nguyên vẹn những gì đã có thì sớm muộn múa rối nước cũng sẽ trở nên xa lạ với hậu duệ của những bậc tiền nhân đã sáng tạo ra múa rối nước. Nhưng phát triển thế nào để phần tinh hoa của múa rối nước không bị biến dạng, đó là cả một vấn đề lớn chưa thể có câu trả lời dứt khoát.
(văn bản: Múa rối nước – hiện đại soi bóng tiền nhân)
Gợi ý trả lời
Phân tích sự trăn trở của những người yêu nghệ thuật rối nước
Đoạn cuối văn bản cho thấy nỗi trăn trở của những người yêu nghệ thuật rối nước xoay quanh ba từ khoá có quan hệ mật thiết: *duy trì*, *bảo tồn* và *phát triển*. Có thể làm rõ nỗi trăn trở ấy ở các khía cạnh sau:
a) Khó khăn trong việc *duy trì* và *bảo tồn*
- Lớp người thực sự *yêu* và *hiểu được "hồn"* của rối nước ngày càng ít. Nghệ thuật này đòi hỏi sự am hiểu, lòng đam mê và kĩ năng được trao truyền, nên khi thiếu người kế tục thì nguy cơ mai một là rất lớn.
- Con người thời nay bị cuốn theo nhiều hình thức giải trí mới mẻ, hấp dẫn và "phù hợp hơn" với nhịp sống hiện đại. Rối nước vì thế dễ bị lấn át, mất dần chỗ đứng trong đời sống tinh thần của công chúng, đặc biệt là giới trẻ.
- Bảo tồn rối nước không giống như cất giữ một hiện vật ("tàng trữ một cái gì mang tính vật thể") mà *luôn gắn với việc tổ chức biểu diễn*. Muốn biểu diễn thành công lại cần rất nhiều điều kiện, trong đó có việc *phục dựng bối cảnh* giống đồng quê xưa — điều không dễ thực hiện trong xã hội đã đổi thay.
b) Mâu thuẫn giữa *giữ nguyên* và *phát triển*
- Nếu "giữ nguyên vẹn những gì đã có" thì sớm muộn múa rối nước cũng trở nên *xa lạ* với chính hậu duệ của những bậc tiền nhân đã sáng tạo ra nó — tức là bảo tồn một cách cứng nhắc sẽ khiến nghệ thuật này chết dần trong đời sống đương đại.
- Nhưng nếu *phát triển*, đổi mới thì lại đứng trước nguy cơ *phần tinh hoa của múa rối nước bị biến dạng*, đánh mất bản sắc, "hồn" riêng vốn làm nên giá trị của nó.
c) Bản chất nỗi trăn trở
Nỗi trăn trở nằm ở chỗ *bảo tồn* và *phát triển* tưởng như đối lập nhưng lại phải đi cùng nhau: làm sao để nghệ thuật rối nước vừa sống được trong đời sống hôm nay (phát triển, đến gần công chúng), vừa không đánh mất phần tinh hoa, cốt cách truyền thống (bảo tồn). Đây là một *vấn đề lớn chưa thể có câu trả lời dứt khoát* — cho thấy trách nhiệm và tình yêu sâu nặng của những người tâm huyết đối với di sản văn hoá dân tộc.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.