Giải Bài tập 1 trang 81 SBT Ngữ văn 10
Đề bài
Đề cương cho báo cáo nghiên cứu về đề tài Khả năng biểu hiện tính cách và hành động nhân vật của lời thoại trong lớp chèo "Xuý Vân giả dại" cần có đủ các phần: Đặt vấn đề, Giải quyết vấn đề, Kết luận, Tài liệu tham khảo. Cần ôn lại kiến thức về kịch đã học ở lớp 8 và đọc lần nữa bài viết tham khảo Ngôn ngữ đối thoại
(văn bản: Xuý Vân giả dại (lớp chèo))
Gợi ý trả lời
## Đề cương báo cáo nghiên cứu
Đề tài: *Khả năng biểu hiện tính cách và hành động nhân vật của lời thoại trong lớp chèo "Xúy Vân giả dại"*
> Lưu ý trước khi lập đề cương: Cần ôn lại kiến thức về kịch (xung đột, hành động, lời thoại gồm đối thoại – độc thoại – bàng thoại) đã học ở lớp 8, và đọc lại bài viết tham khảo *Ngôn ngữ đối thoại* để nắm vững vai trò của lời thoại trong việc khắc họa nhân vật kịch (chèo).
### a) Đặt vấn đề
- Nêu lí do, bối cảnh chọn đề tài: Chèo là loại hình sân khấu dân gian tiêu biểu; nhân vật chèo chủ yếu được bộc lộ qua lời thoại và các làn điệu hát. "Xúy Vân giả dại" là lớp chèo đặc sắc, nhân vật Xúy Vân mang tâm trạng phức tạp, mâu thuẫn.
- Nêu vấn đề nghiên cứu (câu hỏi nghiên cứu): Lời thoại (lời nói, lời hát, điệu bộ đi kèm) trong lớp chèo đã thể hiện tính cách và hành động của nhân vật Xúy Vân như thế nào?
- Mục đích, phạm vi, phương pháp nghiên cứu:
- Mục đích: làm rõ mối quan hệ giữa lời thoại với việc khắc họa tính cách, hành động nhân vật.
- Phạm vi: văn bản "Xúy Vân giả dại" (lớp chèo) trong SGK Ngữ văn 10, bộ Kết nối tri thức.
- Phương pháp: phân tích văn bản, thống kê – phân loại lời thoại, so sánh, tổng hợp.
###
b) Giải quyết vấn đề
Luận điểm 1 – Khái quát về lời thoại trong chèo và trong lớp "Xúy Vân giả dại":
- Các dạng lời thoại: lời nói lệch, nói ngược; lời hát (hát điên, hát ngược); lời xưng danh; lời độc thoại – bàng thoại bộc lộ nội tâm.
- Đặc điểm: lời thoại giả dại nhưng ẩn chứa tâm sự thật.
Luận điểm 2 – Lời thoại thể hiện tính cách nhân vật Xúy Vân:
- Khát khao hạnh phúc lứa đôi, mong một cuộc sống gia đình đầm ấm (qua lời hát về ước mơ "chờ cho bông lúa chín vàng"...).
- Nỗi cô đơn, bế tắc, dằn vặt khi lỡ dở, bị ràng buộc trong cuộc hôn nhân không tình yêu.
- Sự mâu thuẫn, giằng xé: vừa đáng thương, vừa có phần lầm lỡ; tâm trạng rối bời thể hiện qua lời nói ngược, hình ảnh phi logic.
Luận điểm 3 – Lời thoại thể hiện hành động nhân vật:
- Hành động "giả dại": lời thoại điên loạn là một "màn kịch" có chủ ý để che giấu ý định, thoát khỏi hoàn cảnh.
- Lời thoại gắn với điệu bộ, động tác múa, hát (chỉ dẫn sân khấu) làm bật hành động bên ngoài và hành động nội tâm.
- Sự thống nhất giữa lời – hành động – tâm trạng tạo nên tính cách nhân vật chèo.
Luận điểm 4 – Đánh giá nghệ thuật sử dụng lời thoại:
- Vai trò của lời thoại trong việc cá thể hóa nhân vật, tạo tính kịch, giá trị nhân đạo của lớp chèo.
###
c) Kết luận
- Khẳng định lại: lời thoại là phương tiện chủ yếu bộc lộ tính cách và hành động của Xúy Vân.
- Nêu ý nghĩa của việc nghiên cứu: hiểu đặc trưng nghệ thuật chèo, thêm trân trọng vốn văn hóa dân gian và số phận người phụ nữ xưa.
###
d) Tài liệu tham khảo
*(Sắp xếp theo thứ tự bảng chữ cái tên tác giả, ghi đủ: tác giả, năm, tên tài liệu, nơi xuất bản.)*
1. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2022), *Ngữ văn 10*, tập một, bộ Kết nối tri thức với cuộc sống, NXB Giáo dục Việt Nam.
2. Các bài nghiên cứu, bài viết về nghệ thuật chèo và nhân vật Xúy Vân (sách, tạp chí, nguồn đáng tin cậy đã tham khảo).
Lưu ý: đề có thể thiếu phần cuối (chạy sang trang)
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.