Sách bài tập Ngữ văn 7 Tập một

Giải Bài tập 1 trang 35 SBT Ngữ văn 7

Bài 5. Màu sắc trăm miền   Gợi ý trả lời

Đề bài

Đọc lại bài thơ Mùa xuân nho nhỏ trong SGK (tr. 90 – 91) và trả lời các câu hỏi:

1. Nêu hoàn cảnh sáng tác của bài thơ. Hoàn cảnh đó góp phần giúp người đọc hiểu hơn bài thơ như thế nào?

2. Trong khổ thơ đầu, nhà thơ đã cảm nhận bức tranh mùa xuân bằng những giác quan nào?

3. Trong bài thơ Mùa xuân nho nhỏ có những hình ảnh mùa xuân nào? Từ việc chỉ ra những hình ảnh đó, em hãy cho biết bố cục của bài thơ được triển khai ra sao.

4. Em hãy liệt kê những hình ảnh nhà thơ sử dụng để bộc lộ khát vọng được hoà nhập, được cống hiến cho đời.

5. Chỉ ra các biện pháp tu từ trong hai dòng thơ sau và nêu tác dụng của chúng:
Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước.

6. Theo em, từ xôn xao trong dòng thơ: Tất cả như xôn xao có thể thay thế bằng từ lao xao được không? Vì sao?
(văn bản: Mùa xuân nho nhỏ (Thanh Hải))

Gợi ý trả lời

## Bài tập 1 (trang 36) — Đọc hiểu bài thơ *Mùa xuân nho nhỏ* (Thanh Hải)

1. Hoàn cảnh sáng tác và tác dụng của nó

Bài thơ được Thanh Hải sáng tác vào tháng 11 năm 1980, khi nhà thơ đang nằm trên giường bệnh, chỉ ít lâu trước khi ông qua đời.

Hoàn cảnh ấy giúp người đọc hiểu bài thơ sâu sắc hơn: dù đang bệnh nặng, cận kề cái chết, nhà thơ vẫn giữ một tình yêu cuộc sống, yêu thiên nhiên và đất nước tha thiết, cùng một khát vọng được cống hiến, được hoà nhập vào mùa xuân lớn của dân tộc. Biết được hoàn cảnh đó, ta càng thấy ước nguyện "lặng lẽ dâng cho đời" thật chân thành, cảm động và đáng trân trọng.

2. Các giác quan cảm nhận mùa xuân trong khổ thơ đầu

Trong khổ đầu, nhà thơ cảm nhận bức tranh mùa xuân bằng:

- a) Thị giác: *dòng sông xanh*, *bông hoa tím biếc* — màu sắc tươi tắn, hài hoà.
-

b) Thính giác: *tiếng chim chiền chiện hót vang trời* — âm thanh rộn rã, tràn đầy sức sống.
-

c) Xúc giác: *Tôi đưa tay tôi hứng* "từng giọt long lanh rơi" — nhà thơ như chạm, như hứng được cả mùa xuân.

→ Mùa xuân được cảm nhận bằng nhiều giác quan, lại có sự chuyển đổi cảm giác (nghe tiếng chim mà "hứng" được bằng tay), khiến bức tranh xuân sống động, có hồn.

3. Những hình ảnh mùa xuân và bố cục bài thơ

Trong bài thơ có ba hình ảnh mùa xuân nối tiếp, mở rộng dần:

- a) Mùa xuân của thiên nhiên, đất trời (dòng sông xanh, bông hoa tím, tiếng chim chiền chiện).
-

b) Mùa xuân của đất nước, con người (*mùa xuân người cầm súng*, *mùa xuân người ra đồng*; đất nước "như vì sao" cứ đi lên phía trước).
-

c) Mùa xuân nho nhỏ — mùa xuân của lòng người, của ước nguyện hiến dâng (*Một mùa xuân nho nhỏ / Lặng lẽ dâng cho đời*).

Từ đó có thể thấy bố cục bài thơ triển khai theo mạch cảm xúc từ thiên nhiên → đất nước → ước nguyện của nhà thơ:

- Khổ 1: Cảm xúc trước mùa xuân của thiên nhiên.
- Khổ 2 – 3: Cảm xúc về mùa xuân của đất nước.
- Khổ 4 – 5: Ước nguyện được hoà nhập, cống hiến ("mùa xuân nho nhỏ").
- Khổ cuối: Lời ngợi ca quê hương, đất nước qua điệu dân ca xứ Huế (Nam ai, Nam bình).

4. Những hình ảnh bộc lộ khát vọng hoà nhập, cống hiến

Để bày tỏ khát vọng được hoà nhập, được dâng hiến cho đời, nhà thơ dùng các hình ảnh:

- *Ta làm con chim hót*
- *Ta làm một cành hoa*
- *Ta nhập vào hoà ca / Một nốt trầm xao xuyến*
- *Một mùa xuân nho nhỏ / Lặng lẽ dâng cho đời*
- *Dù là tuổi hai mươi / Dù là khi tóc bạc*

→ Đó đều là những hình ảnh nhỏ bé, khiêm nhường (con chim, cành hoa, nốt trầm, mùa xuân nho nhỏ) nhưng góp phần làm đẹp cho cuộc đời chung, thể hiện lẽ sống đẹp: cống hiến âm thầm, bền bỉ suốt cả cuộc đời.

5. Biện pháp tu từ trong hai dòng thơ

> *Đất nước như vì sao*
> *Cứ đi lên phía trước.*

- a) So sánh: *Đất nước như vì sao* — ví đất nước với "vì sao" toả sáng, lung linh, trường tồn, vĩnh hằng.
-

b) Nhân hoá: *Cứ đi lên phía trước* — đất nước được nói đến như một con người đang vững vàng tiến bước.

Tác dụng: Ca ngợi vẻ đẹp rạng rỡ và sức sống mạnh mẽ của đất nước; thể hiện niềm tự hào và niềm tin vững chắc vào tương lai tươi sáng, vào sự đi lên không ngừng của dân tộc.

6. Có thể thay "xôn xao" bằng "lao xao" không?

Không nên thay từ *xôn xao* bằng *lao xao* trong câu "Tất cả như xôn xao". Vì:

- a) Xôn xao: vừa gợi âm thanh rộn ràng, vừa diễn tả tâm trạng náo nức, phấn khởi, xao xuyến của lòng người trước mùa xuân và khí thế đi lên của đất nước. Từ này mang sắc thái cảm xúc tươi vui, phù hợp mạch cảm xúc của bài thơ.
-

b) Lao xao: chỉ gợi những âm thanh nhỏ, rời rạc của sự vật (lá, gió, sóng…), không chứa sắc thái cảm xúc rộn ràng, náo nức của con người.

→ Nếu thay bằng "lao xao", câu thơ sẽ mất đi cái rạo rực, náo nức, tràn đầy sức sống mà nhà thơ muốn diễn tả. Do đó, "xôn xao" là từ đắt, không thể thay thế.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.