Giải Bài 1.6 trang 13 SBT Ngữ văn 8
Đề bài
Đọc lại bài thơ Thu điếu (Mùa thu câu cá) trong SGK (tr. 40) và thực hiện các yêu cầu sau:
6. Phân tích tác dụng của 2 từ tượng hình trong bài thơ.
(văn bản: Thu điếu (Mùa thu câu cá) – Nguyễn Khuyến)
Gợi ý trả lời
## Phân tích tác dụng của hai từ tượng hình trong bài *Thu điếu*
Nhắc lại khái niệm: Từ tượng hình là những từ gợi tả hình ảnh, dáng vẻ, trạng thái của sự vật. Trong *Thu điếu*, Nguyễn Khuyến dùng nhiều từ tượng hình đặc sắc. Dưới đây chọn phân tích hai từ tiêu biểu:
a) Từ "tẻo teo" (câu 2: "Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo")
- "Tẻo teo" là từ tượng hình gợi tả sự vật nhỏ bé đến mức tối đa, nhỏ xíu, thu lại gọn gàng. Vần "eo" khép, âm điệu nhẹ càng tô đậm cái bé nhỏ.
- Tác dụng: Từ này làm nổi bật hình ảnh chiếc thuyền câu bé nhỏ, như co lại giữa không gian ao thu. Qua đó gợi sự tương phản giữa cái nhỏ bé của con thuyền (và con người) với cái mênh mang, tĩnh lặng của cảnh vật. Nó góp phần tạo nên vẻ đẹp thanh sơ, tĩnh lặng, điển hình của mùa thu làng quê Bắc Bộ, đồng thời hé mở tâm trạng cô đơn, lặng lẽ của nhà thơ.
b) Từ "lơ lửng" (câu 5: "Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt")
- "Lơ lửng" là từ tượng hình gợi tả trạng thái của tầng mây như treo ở lưng chừng không trung, không trôi đi mà cũng không đứng yên hẳn, phảng phất, nhẹ nhàng.
- Tác dụng: Từ này diễn tả sự tĩnh tại, êm đềm của bầu trời thu; mây như ngưng đọng giữa nền "trời xanh ngắt". Nó tô đậm cái tĩnh lặng, trong trẻo và mênh mông, cao vời của không gian mùa thu. "Lơ lửng" còn gợi liên tưởng đến tâm trạng man mác, suy tư, như đang bâng khuâng, lặng lẽ của chính nhà thơ trước cảnh thu.
Nhận xét chung: Cả hai từ tượng hình đều được chọn lọc tinh tế, giàu sức gợi hình. Chúng giúp bức tranh thu hiện lên vừa chân thực, sinh động vừa thanh sơ, tĩnh lặng; đồng thời gián tiếp bộc lộ tâm hồn tinh tế, tình yêu thiên nhiên và nỗi niềm thầm kín, cô đơn của Nguyễn Khuyến.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.