Sách bài tập Ngữ văn 8 Tập một

Giải Bài tập 2 trang 14 SBT Ngữ văn 8

Bài 2. Vẻ đẹp cổ điển   Gợi ý trả lời

Đề bài

Đọc bài thơ Thiên Trường vãn vọng (Ngắm cảnh Thiên Trường trong buổi chiều tà) trong SGK (tr. 43) và thực hiện các yêu cầu sau:

1. Kẻ bảng theo mẫu dưới đây (vào vở) để chỉ ra đặc điểm của thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật được thể hiện trong bài thơ (bản phiên âm):

| Câu | Luật bằng trắc | Niêm | Vần |
| --- | --- | --- | --- |
| | | | |
| | | | |

2. Cho biết nhan đề bài thơ gợi khoảng thời gian, không gian nào.

3. Hãy chỉ ra mối liên hệ giữa nhan đề và một số hình ảnh được miêu tả trong bài thơ.

4. Trong bài thơ, hình ảnh từng đôi cò trắng đậu xuống cánh đồng gợi khung cảnh của một cuộc sống như thế nào?

5. Nêu cảm nhận về thái độ, tình cảm của tác giả dành cho thiên nhiên và cuộc sống con người.
(văn bản: Thiên Trường vãn vọng (Ngắm cảnh Thiên Trường trong buổi chiều tà) - Trần Nhân Tông)

Gợi ý trả lời

## Bài thơ (bản phiên âm — Trần Nhân Tông)

*Thôn hậu thôn tiền đạm tự yên,*
*Bán vô bán hữu tịch dương biên.*
*Mục đồng địch lí ngưu quy tận,*
*Bạch lộ song song phi hạ điền.*

---

### 1) Bảng đặc điểm thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật

Xét các tiếng ở vị trí 2 – 4 – 6 ("nhất tam ngũ bất luận, nhị tứ lục phân minh"). Tiếng thứ 2 của câu 1 là *hậu* (thanh trắc) → bài thơ làm theo luật trắc, vần bằng.

| Câu | Luật bằng trắc (tiếng 2 – 4 – 6) | Niêm | Vần |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | T – B – T (hậu – tiền – tự) | niêm với câu 4 | *yên* (vần bằng) |
| 2 | B – T – B (vô – hữu – dương) | niêm với câu 3 | *biên* (vần bằng) |
| 3 | B – T – B (đồng – lí – quy) | niêm với câu 2 | (không hiệp vần) |
| 4 | T – B – T (lộ – song – hạ) | niêm với câu 1 | *điền* (vần bằng) |

- Luật bằng trắc: đúng luật trắc; trong từng câu, tiếng 2 – 4 – 6 lần lượt đối thanh (T–B–T hoặc B–T–B).
- Niêm: câu 1 niêm câu 4 (hậu – lộ, cùng thanh trắc); câu 2 niêm câu 3 (vô – đồng, cùng thanh bằng) — các câu "dính" nhau đúng niêm luật.
- Vần: gieo vần chân, vần bằng ở cuối các câu 1, 2, 4: *yên – biên – điền* (một vần duy nhất cho cả bài).

### 2) Khoảng thời gian, không gian gợi lên từ nhan đề

*Thiên Trường vãn vọng* nghĩa là "Ngắm cảnh Thiên Trường trong buổi chiều tà":
- Thời gian: *vãn* = buổi chiều muộn, lúc hoàng hôn, chiều tà.
- Không gian: *Thiên Trường* = phủ Thiên Trường — vùng quê hương nhà Trần (nay thuộc Nam Định); đó là không gian làng quê, thôn xóm thanh bình, rộng mở nhìn từ xa (*vọng* = ngắm nhìn từ xa).

### 3) Mối liên hệ giữa nhan đề và một số hình ảnh trong bài

Nhan đề đã định sẵn thời gian chiều tà và không gian thôn quê Thiên Trường; toàn bộ hình ảnh trong bài đều triển khai, cụ thể hóa điều đó:
- *"đạm tự yên"* (xóm làng mờ mờ như khói phủ) và *"bán vô bán hữu tịch dương biên"* (bóng chiều nửa có nửa không) → đúng là cảnh sắc buổi chiều tà nhòa sương khói.
- *"Mục đồng... ngưu quy"* (trẻ chăn trâu thổi sáo lùa trâu về), *"bạch lộ... phi hạ điền"* (cò trắng bay xuống đồng) → đúng là cảnh làng quê Thiên Trường lúc chiều về.

→ Các hình ảnh chính là sự cụ thể hóa, làm sáng tỏ cho nhan đề; nhan đề và hình ảnh thống nhất, soi chiếu cho nhau.

### 4) Khung cảnh cuộc sống gợi lên từ hình ảnh "từng đôi cò trắng đậu xuống cánh đồng"

Hình ảnh những cánh cò trắng *song song* (từng đôi) nhẹ nhàng sà xuống cánh đồng gợi một khung cảnh cuộc sống thanh bình, yên ả, êm đềm và trù phú: thiên nhiên hài hòa, đồng quê no ấm, nhịp sống thôn dã bình dị mà sống động. Đó là bức tranh quê hương tươi đẹp, thái bình thịnh trị, tràn đầy sức sống.

### 5) Thái độ, tình cảm của tác giả với thiên nhiên và cuộc sống con người

Trần Nhân Tông tuy là một bậc đế vương nhưng qua bài thơ hiện lên một tâm hồn thi sĩ tinh tế, giàu rung cảm, biết lắng nghe và nâng niu vẻ đẹp bình dị của làng quê. Nhà thơ:
- gắn bó, yêu mến thiên nhiên, cảm nhận cảnh chiều quê bằng cái nhìn trìu mến, say đắm;
- chan hòa, thân thiết với cuộc sống con người nơi thôn dã (chú bé chăn trâu, tiếng sáo, cánh đồng), không hề có khoảng cách vua – dân;
- qua đó bộc lộ tình yêu quê hương, đất nước sâu nặng và niềm vui trước cuộc sống thái bình của nhân dân.

Đó là tình cảm của một con người vừa cao quý vừa gần gũi, mang cốt cách ung dung, hòa hợp giữa con người với thiên nhiên và cuộc sống.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.