Giải Bài 4 trang 16 SBT Ngữ văn 8
Đề bài
Theo em, trong hai câu thơ 5, 6, tác giả miêu tả cảnh vật hay mượn cảnh vật để thể hiện tâm trạng? Hãy nêu nội dung chính của hai câu thơ này.
Gợi ý trả lời
Xác định bài thơ: Hai câu thơ 5, 6 nằm trong bài *Thu điếu* (Câu cá mùa thu) của Nguyễn Khuyến — bài thơ Nôm Đường luật thất ngôn bát cú tiêu biểu cho vẻ đẹp cổ điển của thơ ca trung đại:
> *Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt,*
> *Ngõ trúc quanh co khách vắng teo.*
a) Tác giả miêu tả cảnh vật hay mượn cảnh để thể hiện tâm trạng?
- Ở đây tác giả không đơn thuần miêu tả cảnh vật, mà dùng bút pháp "tả cảnh ngụ tình" — mượn cảnh vật mùa thu để gửi gắm, bộc lộ tâm trạng của chính mình. Đây là đặc trưng nổi bật của thơ cổ điển ("vẻ đẹp cổ điển").
- Cảnh được chọn lọc đều gợi sự tĩnh lặng, vắng vẻ: *trời xanh ngắt*, *tầng mây lơ lửng* (gần như bất động), *ngõ trúc quanh co* nhưng *khách vắng teo* (không một bóng người). Qua những hình ảnh ấy, người đọc cảm nhận được nỗi cô đơn, trầm lặng, u hoài và tấm lòng gắn bó với làng quê, ẩn chứa nỗi niềm thế sự kín đáo của nhà thơ.
b) Nội dung chính của hai câu thơ:
- Hai câu thơ mở rộng không gian mùa thu theo chiều cao (bầu trời xanh ngắt, tầng mây lơ lửng) và chiều rộng, chiều sâu (ngõ trúc quanh co, hun hút, vắng người).
- Bức tranh thu hiện lên trong trẻo, thanh sơ nhưng tĩnh lặng và đượm buồn. Thông qua cảnh vật ấy, tác giả kín đáo thể hiện tâm trạng cô đơn, u hoài, một tâm hồn thanh cao hòa hợp với thiên nhiên thôn quê và nỗi suy tư thầm lặng trước thời cuộc.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.