Giải Bài tập 1 trang 17 SBT Ngữ văn 8
Đề bài
Lập dàn ý cho đề bài sau:
Viết bài văn phân tích bài thơ Qua Đèo Ngang (Bà Huyện Thanh Quan).
(văn bản: Qua Đèo Ngang (Bà Huyện Thanh Quan))
Gợi ý trả lời
## DÀN Ý: Phân tích bài thơ *Qua Đèo Ngang* (Bà Huyện Thanh Quan)
### a) Mở bài
- Giới thiệu tác giả Bà Huyện Thanh Quan: một trong số ít nữ sĩ nổi tiếng của văn học trung đại Việt Nam, thơ bà mang phong cách trang nhã, điêu luyện, đượm buồn hoài cổ.
- Giới thiệu bài thơ *Qua Đèo Ngang*: viết theo thể thất ngôn bát cú Đường luật, tả cảnh Đèo Ngang lúc chiều tà, qua đó bộc lộ nỗi niềm nhớ nước, thương nhà và tâm sự cô đơn thầm kín của tác giả.
- Nêu ấn tượng/cảm nhận chung: bài thơ là bức tranh thiên nhiên hoang sơ gợi buồn và là tiếng lòng sâu lắng của người lữ khách.
###
b) Thân bài
Ý 1 — Khái quát chung
- Hoàn cảnh sáng tác: bà sáng tác khi trên đường vào kinh đô Huế nhậm chức, dừng chân ở Đèo Ngang.
- Thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật với bố cục bốn phần: đề – thực – luận – kết; gieo vần, đối chỉnh, giọng điệu trang nhã, trầm buồn.
Ý 2 — Hai câu đề: cảnh Đèo Ngang lúc chiều tà
> *Bước tới Đèo Ngang, bóng xế tà,*
> *Cỏ cây chen đá, lá chen hoa.*
- Thời điểm "bóng xế tà" (chiều muộn) gợi không gian buồn, dễ khơi dậy tâm trạng cô đơn.
- Điệp từ "chen" và nhịp thơ gấp cho thấy thiên nhiên hoang vu, rậm rạp, um tùm, đầy sức sống tự nhiên nhưng vắng bóng con người.
Ý 3 — Hai câu thực: sự sống của con người thưa thớt
> *Lom khom dưới núi, tiều vài chú,*
> *Lác đác bên sông, chợ mấy nhà.*
- Nghệ thuật đảo ngữ ("lom khom", "lác đác" đưa lên đầu câu) nhấn mạnh sự nhỏ bé, thưa thớt, ít ỏi.
- Phép đối chỉnh giữa hai câu; từ láy gợi hình làm nổi bật cảnh sống của con người hiu hắt, càng tô đậm sự vắng vẻ, quạnh hiu của Đèo Ngang.
Ý 4 — Hai câu luận: tâm trạng nhớ nước, thương nhà
> *Nhớ nước đau lòng, con quốc quốc,*
> *Thương nhà mỏi miệng, cái gia gia.*
- Nghệ thuật chơi chữ (quốc quốc – nước; gia gia – nhà) kết hợp tả âm thanh tiếng chim cuốc, chim đa đa.
- Phép đối và các từ "đau lòng", "mỏi miệng" biểu lộ trực tiếp nỗi nhớ nước, thương nhà da diết — nỗi hoài cổ, tiếc nuối một thời đã qua của tác giả.
Ý 5 — Hai câu kết: nỗi cô đơn thầm lặng
> *Dừng chân đứng lại, trời, non, nước,*
> *Một mảnh tình riêng, ta với ta.*
- Không gian "trời, non, nước" mênh mông, bao la đối lập với con người nhỏ bé, lẻ loi.
- Cụm "ta với ta" khép lại bài thơ: chỉ có một mình đối diện với chính mình, diễn tả nỗi cô đơn tuyệt đối, tâm sự thầm kín không biết ngỏ cùng ai.
Ý 6 — Đánh giá về nghệ thuật và nội dung
- Nghệ thuật: thể thơ Đường luật chuẩn mực; bút pháp tả cảnh ngụ tình đặc sắc; sử dụng từ láy, đảo ngữ, phép đối, chơi chữ tài tình; giọng điệu trang nhã, trầm buồn.
- Nội dung: bức tranh Đèo Ngang hoang sơ, heo hút lúc chiều tà; qua đó thể hiện nỗi nhớ nước thương nhà và tâm trạng cô đơn, hoài cổ của nhà thơ.
###
c) Kết bài
- Khẳng định lại giá trị bài thơ: một kiệt tác tả cảnh ngụ tình, tiêu biểu cho phong cách thơ Bà Huyện Thanh Quan.
- Nêu cảm nghĩ của bản thân: bài thơ để lại ấn tượng sâu sắc về vẻ đẹp cổ điển, trang nhã và tấm lòng yêu nước, hoài cổ của tác giả.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.