Giải Câu 4 trang 15 SBT Ngữ văn 8
Đề bài
Chỉ ra và nêu tác dụng của các biện pháp tu từ được sử dụng trong những câu thơ sau:
Những ngọn đèn không bao giờ nhắm mắt
Như những tâm hồn không bao giờ biết tắt,
Như miền Nam
Hai mươi năm
Không đêm nào ngủ được,
Như cả nước
Với miền Nam
Đêm nào cũng thức.
(văn bản: Ngọn đèn đứng gác – Chính Hữu)
Gợi ý trả lời
Các biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn thơ:
a) Biện pháp so sánh
- Hình ảnh *"những ngọn đèn không bao giờ nhắm mắt"* được so sánh liên tiếp với một chuỗi đối tượng qua điệp từ "Như": *"Như những tâm hồn không bao giờ biết tắt"*, *"Như miền Nam... Không đêm nào ngủ được"*, *"Như cả nước... Đêm nào cũng thức"*.
- Tác dụng: Phép so sánh mở rộng dần đối tượng (ngọn đèn → tâm hồn → miền Nam → cả nước), nâng hình ảnh ngọn đèn nhỏ bé lên thành biểu tượng cho ý chí, tình cảm và tinh thần thức canh, chiến đấu không ngơi nghỉ. Từ ánh đèn cụ thể, nhà thơ gợi ra sức sống bền bỉ, lòng kiên trung của cả dân tộc luôn hướng về miền Nam ruột thịt.
b) Biện pháp nhân hóa
- Ngọn đèn được gán cho hành động, trạng thái của con người: *"không bao giờ nhắm mắt"*; miền Nam thì *"không đêm nào ngủ được"*, cả nước *"đêm nào cũng thức"*.
- Tác dụng: Nhân hóa khiến ngọn đèn trở nên có hồn, như một người lính thức trắng đứng gác; đồng thời làm cho hình ảnh miền Nam, cả nước hiện lên sống động, gần gũi, cùng chung một nhịp đập thao thức, dõi theo cuộc kháng chiến.
c) Biện pháp điệp ngữ (điệp từ, điệp cấu trúc)
- Lặp lại các cụm từ: *"không bao giờ"* (nhắm mắt / biết tắt), *"Như"* (lặp 3 lần đầu dòng), *"đêm nào"* (không đêm nào ngủ được / đêm nào cũng thức).
- Tác dụng: Tạo nhịp điệu trùng điệp, ngân vang; nhấn mạnh sự liên tục, bền bỉ, không gián đoạn của ngọn lửa niềm tin và tinh thần thức canh; liên kết, dồn tụ cảm xúc từ ngọn đèn đến miền Nam rồi cả nước, làm nổi bật tình cảm thiết tha, gắn bó máu thịt giữa hậu phương và tiền tuyến.
Khái quát: Sự kết hợp của so sánh, nhân hóa và điệp ngữ đã biến ngọn đèn đứng gác thành một biểu tượng đẹp — biểu tượng cho lòng yêu nước, ý chí kiên cường và tình cảm thủy chung của cả dân tộc luôn thao thức, hướng về miền Nam.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.