Giải Bài tập 7 trang 30 SBT Ngữ văn 8
Đề bài
NGỮ LIỆU: BỐN CÁI MONG CỦA THÀY PHÁN
Làm nghề thày kí với thày thông
Sống ở trên đời có bốn mong:
Mong tháng chóng qua, tiền chóng lĩnh,
Mong giờ mau hết, việc mau xong.
Miễn đay mong được dăm mười chiếc,
Lương bổng mong tăng sáu bảy đồng.
Hãy tạm thời nay mong thế thế,
Còn bao mong nữa xếp bên lòng.
(Tú Mỡ, in trong Tú Mỡ toàn tập, tập I, NXB Văn học, Hà Nội, 1996, tr. 28 – 29)
Đọc bài thơ sau và trả lời các câu hỏi:
1. Tiếng cười trào phúng trong bài thơ nhằm tới những nhân vật nào?
2. Các nhân vật trong bài thơ mong ước điều gì? Vì sao những mong ước ấy đáng chê cười?
3. Hãy làm rõ tác dụng tạo tiếng cười trào phúng của phép đối trong hai câu thực.
4. Phân tích dụng ý của tác giả khi sử dụng các số từ trong hai câu luận.
5. Giọng điệu của tiếng cười trào phúng trong bài thơ là gì? Những dấu hiệu nào giúp em nhận biết điều đó?
Gợi ý trả lời
Câu 1. Tiếng cười trào phúng nhằm tới những nhân vật nào?
Tiếng cười trào phúng trong bài thơ nhằm tới những người làm nghề "thày kí", "thày thông" (thày phán) — tức tầng lớp viên chức, công chức nhỏ làm thuê trong các công sở thời thực dân nửa phong kiến. Đó là những kẻ ăn lương, cầm bút kiếm sống nhưng lại mang trong mình lối sống tầm thường, thực dụng, đáng cười.
Câu 2. Các nhân vật mong ước điều gì? Vì sao đáng chê cười?
*Bốn cái mong* được liệt kê rõ trong bài:
a) Mong *tháng chóng qua, tiền chóng lĩnh* — mong hết tháng để được lĩnh lương.
b) Mong *giờ mau hết, việc mau xong* — mong hết giờ làm, không thiết tha gì công việc.
c) Mong *đay* (tiền đút lót, hối lộ) *được dăm mười chiếc* — mong có người lo lót, biếu xén.
d) Mong *lương bổng tăng sáu bảy đồng* — mong được tăng thêm chút tiền lương.
→ Những mong ước ấy đáng chê cười vì chúng hết sức tầm thường, ích kỉ và nhỏ nhen: chỉ xoay quanh tiền bạc, lợi lộc cá nhân; thể hiện sự lười nhác, chán việc (chỉ mong hết giờ, hết tháng); đặc biệt là thói tham lam, vụ lợi bất chính khi mong được đút lót, hối lộ. Đó là chân dung một lớp người sống mòn, vô nghĩa lí, chỉ biết vun vén cho bản thân.
Câu 3. Tác dụng tạo tiếng cười của phép đối trong hai câu thực.
Hai câu thực:
> *Mong tháng chóng qua, tiền chóng lĩnh,*
> *Mong giờ mau hết, việc mau xong.*
Phép đối rất chỉnh: *tháng* đối *giờ*, *chóng qua* đối *mau hết*, *tiền chóng lĩnh* đối *việc mau xong*. Cách đối cân xứng, nhịp nhàng này liệt kê dồn dập những mong ước tầm thường, qua đó tô đậm, nhấn mạnh tâm lí sốt ruột, chỉ mong chóng được lĩnh tiền và mau hết việc của những viên chức chẳng tha thiết gì với công việc. Sự đăng đối chặt chẽ giữa hình thức trang trọng (thể thơ Đường luật) với nội dung tầm thường, nhỏ nhặt đã tạo nên sự tương phản hài hước, bật lên tiếng cười châm biếm nhẹ nhàng mà sâu cay về lối sống thực dụng, lười nhác.
Câu 4. Dụng ý khi sử dụng các số từ trong hai câu luận.
Hai câu luận:
> *Miễn đay mong được dăm mười chiếc,*
> *Lương bổng mong tăng sáu bảy đồng.*
Tác giả dùng các số từ ước chừng: "dăm mười", "sáu bảy" — chỉ số lượng ít ỏi, nhỏ nhoi. Dụng ý của Tú Mỡ là phơi bày bản chất mong ước của nhân vật: vừa tham lam (mong có tiền đút lót, mong tăng lương) lại vừa nhỏ nhen, tủn mủn (chỉ nhắm đến vài ba chiếc, mấy đồng bạc). Việc tính toán chi li, cò kè từng chiếc tiền hối lộ, từng đồng lương cho thấy một tâm hồn chật hẹp, bủn xỉn, thực dụng → gợi tiếng cười mỉa mai đối với sự vụ lợi nhỏ mọn, đáng khinh của lớp người này.
Câu 5. Giọng điệu của tiếng cười trào phúng và những dấu hiệu nhận biết.
- Giọng điệu: mỉa mai, giễu cợt, hài hước nhẹ nhàng mà thâm thúy, sâu cay.
- Những dấu hiệu giúp nhận biết:
a) Cách nói phóng đại, liệt kê "bốn cái mong", dồn dập các mong ước tầm thường.
b) Lời thơ như là lời tự bạch của chính nhân vật, để nhân vật tự nói ra, tự phơi bày những mong ước đáng cười của mình.
c) Việc dùng những từ ngữ đời thường, suồng sã gắn với tiền bạc: *đay, dăm mười chiếc, sáu bảy đồng*.
d) Hai câu kết *"Hãy tạm thời nay mong thế thế / Còn bao mong nữa xếp bên lòng"* mang giọng bông đùa, nửa đùa nửa thật, hé lộ lòng tham chưa dừng lại, khiến tiếng cười thêm thấm thía.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.