Giải Bài tập 6 trang 29 SBT Ngữ văn 8
Đề bài
NGỮ LIỆU: HƯ DANH
Bác kia, ruộng cả ao liền,
Lắm bạc, nhiều tiền, chạy tước, mua danh.
Bài ngà với áo thụng xanh,
Súng sa súng sính như anh phường chèo.
Về làng khao vọng ỉ eo,
Ăn trên, ngồi trốc, eo sèo thịt xôi.
Bây giờ cơ nghiệp đi đời,
Thẻ ngà, giấy sắc đem mài mà ăn.
(Tú Mỡ, Giòng nước ngược, tập 1, NXB Đời nay, Hà Nội, 1934, tr. 14)
Đọc bài thơ sau và trả lời các câu hỏi:
Đọc bài thơ Hư danh (Tú Mỡ) và trả lời các câu hỏi:
1. Bài thơ gồm mấy phần? Nêu nội dung chính của từng phần.
2. Tiếng cười trào phúng trong bài thơ nhằm tới đối tượng nào?
3. Giải thích nghĩa của yếu tố danh trong nhan đề bài thơ. Tìm 5 từ Hán Việt có yếu tố danh được dùng với nghĩa này.
4. Xác định các từ tượng thanh, tượng hình trong bài thơ và làm rõ sắc thái nghĩa của các từ này.
5. Tìm từ ngữ đồng nghĩa với từ đi đời trong bài thơ. Phân biệt sắc thái nghĩa của từ đi đời với từ ngữ đồng nghĩa đó.
6. Giọng điệu của tiếng cười trào phúng trong bài thơ là gì?
Gợi ý trả lời
## Bài tập 6 — Đọc hiểu bài thơ *Hư danh* (Tú Mỡ)
Câu 1. Bố cục bài thơ
Bài thơ gồm 2 phần:
- Phần 1 (6 câu đầu): Khắc hoạ chân dung một kẻ nhà giàu ở nông thôn — lắm ruộng, lắm tiền, bỏ tiền ra "chạy tước, mua danh", rồi vênh vang, khệnh khạng khoe mẽ chức tước, khao vọng, ăn trên ngồi trốc trong làng.
- Phần 2 (2 câu cuối): Kết cục của kẻ ấy — cơ nghiệp tan tành ("đi đời"), danh vị mua được chỉ còn là tấm thẻ ngà, tờ giấy sắc vô dụng "đem mài mà ăn".
Câu 2. Đối tượng của tiếng cười trào phúng
Tiếng cười nhằm tới hạng trọc phú háo danh — những kẻ giàu có nhưng rỗng tuếch, dùng tiền bạc để mua quan tước, mua danh vị hão (hư danh) nhằm khoe khoang, lên mặt với làng xóm trong xã hội thực dân nửa phong kiến.
Câu 3. Nghĩa của yếu tố *danh* và 5 từ Hán Việt cùng nghĩa
- *danh* trong nhan đề Hư danh nghĩa là tiếng tăm, danh tiếng, tên tuổi (được nhiều người biết đến). "Hư danh" là danh tiếng hão, có tiếng mà không có thực chất.
- 5 từ Hán Việt có yếu tố *danh* dùng với nghĩa này: danh tiếng, danh vọng, danh dự, công danh, thanh danh (ngoài ra: lưu danh, danh giá, nổi danh...).
Câu 4. Từ tượng thanh, tượng hình
- Tượng hình: *súng sa súng sính* — gợi dáng ăn mặc lụng thụng (áo thụng, bài ngà) cùng điệu bộ vênh vang, õng ẹo, làm bộ làm tịch.
- Tượng thanh: *ỉ eo* — gợi tiếng kì kèo, kêu ca, phàn nàn dai dẳng; *eo sèo* — gợi tiếng ồn ào, nhao nhao, kì kèo tranh giành.
- Sắc thái nghĩa: Các từ đều mang sắc thái mỉa mai, giễu cợt, tô đậm sự lố bịch, kệch cỡm, ồn ào, trơ trẽn của kẻ háo danh; khiến chân dung nhân vật hiện ra vừa buồn cười vừa đáng khinh.
Câu 5. Từ đồng nghĩa với *đi đời* và phân biệt sắc thái
- *đi đời* ở đây nghĩa là mất hết, tiêu tan, không còn gì. Từ đồng nghĩa: tiêu tan (hoặc *tan tành, mất hết, tiêu vong, sụp đổ*).
- Phân biệt: *đi đời* là từ khẩu ngữ, mang sắc thái suồng sã, mỉa mai, hả hê — thể hiện thái độ châm biếm, vui mừng của tác giả trước sự sụp đổ của kẻ háo danh; còn *tiêu tan* mang sắc thái trung tính, chỉ thông báo sự việc một cách khách quan, không hàm ý giễu cợt.
Câu 6. Giọng điệu của tiếng cười trào phúng
Giọng điệu mỉa mai, châm biếm, giễu cợt — nhẹ nhàng mà sâu cay; ẩn chứa thái độ khinh bỉ, chế giễu kẻ sính danh hão, đồng thời thoáng vẻ hả hê trước kết cục thảm hại, trớ trêu của hắn.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.