Sách bài tập Ngữ văn 8 Tập một

Giải Câu 6 trang 29 SBT Ngữ văn 8

Bài 4. Tiếng cười trào phúng trong thơ   Gợi ý trả lời

Đề bài

Vì sao các sĩ tử đỗ đạt lại trở thành đối tượng bị chế giễu?
(văn bản: Giễu người thi đỗ (Trần Tế Xương))

Gợi ý trả lời

Mở ý: Bài thơ *Giễu người thi đỗ* của Trần Tế Xương ra đời trong buổi khoa cử chữ Hán đã lụi tàn dưới ách thực dân Pháp, nên tiếng cười ở đây vừa chua chát vừa thấm thía. Các sĩ tử đỗ đạt trở thành đối tượng bị chế giễu vì những lí do sau:

a) Vì cái "vinh" của họ chỉ là hư danh, vô nghĩa trong thời buổi mất nước.
Ngày xưa thi đỗ là niềm vinh dự lớn, mở đường ra giúp dân giúp nước. Nhưng dưới chế độ thực dân nửa phong kiến, khoa cử đã mất hết ý nghĩa thiêng liêng: người đỗ không còn là bậc hiền tài phò vua giúp nước mà chỉ là kẻ ra làm tay sai cho chính quyền ngoại bang. Vì vậy cái đỗ đạt mà họ hãnh diện thực chất là một vinh dự rỗng, đáng cười hơn đáng trọng.

b) Vì tư thế, hình ảnh của người đỗ hiện lên vừa lố bịch vừa nhục nhã.
Tác giả dựng cảnh lễ xướng danh có "bà đầm" (vợ quan Tây) ngồi trên cao, còn "ông cử" (người vừa đỗ) thì lúi húi phía dưới sân:
> *Trên ghế bà đầm ngoi đít vịt,*
> *Dưới sân ông cử ngỏng đầu rồng.*
Phép đối "trên – dưới", "đít vịt – đầu rồng" phơi bày sự đảo lộn tôn ti: kẻ ngoại bang ngự trên, người tài nước Nam khúm núm dưới. Cái gọi là "đầu rồng" (biểu tượng cao quý) lại phải ngỏng lên nhìn, trở nên kệch cỡm, thảm hại. Hình ảnh ấy khiến người đỗ thành trò cười.

c) Vì thái độ tự đắc, ngộ nhận về "cái sướng" của họ càng đáng mỉa mai.
Câu *"Nó đỗ khoa này có sướng không!"* mượn con mắt của "đàn thằng hỏng" để nhìn người đỗ, giọng điệu chế nhạo lộ rõ: cái "sướng", cái hãnh diện của người thi đỗ chỉ là ảo tưởng, bởi thực chất họ đang góp mặt vào một tấn trò ô nhục của buổi giao thời.

Khái quát: Như vậy, sĩ tử đỗ đạt bị chế giễu không phải vì kém cỏi, mà vì họ là sản phẩm tiêu biểu của một nền khoa cử đã suy tàn, biến chất; tiếng cười của Tú Xương vừa châm biếm sự lố bịch, hư danh, vừa xót xa cho nỗi nhục mất nước, cho sự tha hóa của giá trị và nhân cách con người đương thời.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.