Giải Bài 6.4 trang 23 SBT Ngữ văn 8
Đề bài
Em hãy tìm trong đoạn trích các câu văn có sử dụng thành phần biệt lập và cho biết tác dụng của thành phần biệt lập đó.
(văn bản: Nhà văn và tác phẩm trong nhà trường, Thạch Lam và Hồ Dzếnh, Lê Bảo biên soạn và tuyển chọn, NXB Giáo dục, 1999)
Gợi ý trả lời
Nhắc lại kiến thức. Thành phần biệt lập là bộ phận không tham gia vào việc diễn đạt nghĩa sự việc của câu. Có bốn loại:
- Thành phần tình thái: thể hiện cách nhìn, thái độ, mức độ tin cậy của người nói đối với sự việc (có lẽ, chắc chắn, hình như, dường như…).
- Thành phần cảm thán: bộc lộ tâm lí, cảm xúc của người nói (ôi, chao ôi, trời ơi…).
- Thành phần gọi – đáp: dùng để tạo lập hoặc duy trì quan hệ giao tiếp (này, thưa, vâng, dạ…).
- Thành phần phụ chú: bổ sung chi tiết, giải thích cho một từ ngữ trong câu; thường đặt giữa hai dấu gạch ngang, hai dấu phẩy, hai dấu ngoặc đơn, hoặc sau dấu hai chấm.
Trong đoạn trích nghị luận văn học *Thạch Lam và Hồ Dzếnh* (Lê Bảo biên soạn), loại thành phần biệt lập xuất hiện nhiều và tiêu biểu nhất là thành phần phụ chú và thành phần tình thái. Cách làm: đọc kĩ đoạn trích, gạch chân những cụm đặt trong dấu phẩy/gạch ngang/ngoặc đơn (phụ chú) và những từ nêu thái độ đánh giá (tình thái), rồi nêu tác dụng.
a) Thành phần phụ chú
Những câu có bộ phận được tách ra (thường nằm giữa hai dấu phẩy hoặc hai dấu gạch ngang) để giới thiệu, giải thích thêm về nhà văn hoặc tác phẩm đang bàn tới – ví dụ phần nêu tên thật, năm sinh – năm mất, quê quán, hay nhan đề tác phẩm được chú kèm.
*Tác dụng:* bổ sung thông tin, giúp người đọc hiểu rõ và đầy đủ hơn về đối tượng được nói đến mà không làm gián đoạn mạch nghĩa chính của câu; làm cho lời nghị luận thêm xác thực, cụ thể.
b) Thành phần tình thái
Những câu có các từ ngữ như *có lẽ, dường như, quả thật, hẳn là…* đứng kèm nhận định của tác giả về phong cách, giá trị tác phẩm của Thạch Lam, Hồ Dzếnh.
*Tác dụng:* thể hiện thái độ, cách đánh giá và mức độ tin cậy của người viết đối với nhận định mình nêu ra; khiến lời bình vừa có chính kiến vừa mềm mại, thận trọng, đúng với giọng điệu của văn nghị luận.
Lưu ý cách trình bày: khi làm bài cần chép đúng nguyên văn câu có thành phần biệt lập trong đoạn trích của em, gạch chân bộ phận biệt lập, gọi tên đúng loại rồi nêu tác dụng như trên (vì mỗi bản in có thể trích đoạn khác nhau nên cần căn cứ chính xác vào ngữ liệu trong SBT của em).
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.