Sách bài tập Toán 10 Tập một

Giải Bài 2.26 trang 27 SBT Toán 10

Bài tập cuối chương II   Đã kiểm chéo

Đề bài

Biểu diễn miền nghiệm của các hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn sau trên mặt phẳng toạ độ:

a) {0≤x≤10y>0x−y>4\begin{cases} 0 \leq x \leq 10 \\ y > 0 \\ x - y > 4 \end{cases};

b) {0≤y≤1x+y≤2y−x≤2\begin{cases} 0 \leq y \leq 1 \\ x + y \leq 2 \\ y - x \leq 2 \end{cases};

c) {x≥04x−6y<02x−3y≥1\begin{cases} x \geq 0 \\ 4x - 6y < 0 \\ 2x - 3y \geq 1 \end{cases}.

Lời giải

## a) {0≤x≤10y>0x−y>4\begin{cases} 0 \le x \le 10 \\ y > 0 \\ x - y > 4 \end{cases}

Vẽ các đường thẳng và xác định nửa mặt phẳng nghiệm của từng bất phương trình:

- x≥0x \ge 0: đường thẳng x=0x = 0 (nét liền), lấy nửa mặt phẳng bên phải trục tung (kể cả biên).
- x≤10x \le 10: đường thẳng x=10x = 10 (nét liền), lấy nửa mặt phẳng bên trái (kể cả biên).
- y>0y > 0: đường thẳng y=0y = 0 (nét đứt), lấy nửa mặt phẳng phía trên trục hoành (không kể biên).
- x−y>4x - y > 4: đường thẳng x−y=4x - y = 4 (nét đứt). Thử O(0;0)O(0;0): 0−0=0≯40 - 0 = 0 \not> 4, nên lấy nửa mặt phẳng không chứa gốc toạ độ (không kể biên).

Tìm các đỉnh của miền nghiệm:
- Giao của y=0y = 0 và x−y=4x - y = 4: x=4x = 4, được A(4; 0)A(4;\,0).
- Giao của x−y=4x - y = 4 và x=10x = 10: 10−y=4⇒y=610 - y = 4 \Rightarrow y = 6, được B(10; 6)B(10;\,6).
- Giao của x=10x = 10 và y=0y = 0: được C(10; 0)C(10;\,0).

Kết luận: Miền nghiệm là miền tam giác ABCABC với A(4;0)A(4;0), B(10;6)B(10;6), C(10;0)C(10;0), trong đó bỏ đi hai cạnh ABAB (trên đường x−y=4x - y = 4) và ACAC (trên đường y=0y = 0) vì các bất phương trình tương ứng là bất phương trình ngặt; cạnh BCBC (trên đường x=10x = 10, ứng với 0<y<60 < y < 6) thuộc miền nghiệm. Ba đỉnh AA, BB, CC không thuộc miền nghiệm.

##

b) {0≤y≤1x+y≤2y−x≤2\begin{cases} 0 \le y \le 1 \\ x + y \le 2 \\ y - x \le 2 \end{cases}

Vẽ các đường thẳng và xác định nửa mặt phẳng nghiệm của từng bất phương trình:

- y≥0y \ge 0: đường thẳng y=0y = 0 (nét liền), lấy nửa mặt phẳng phía trên (kể cả biên).
- y≤1y \le 1: đường thẳng y=1y = 1 (nét liền), lấy nửa mặt phẳng phía dưới (kể cả biên).
- x+y≤2x + y \le 2: đường thẳng x+y=2x + y = 2 (nét liền). Thử O(0;0)O(0;0): 0+0=0≤20 + 0 = 0 \le 2 (đúng), lấy nửa mặt phẳng chứa gốc toạ độ (kể cả biên).
- y−x≤2y - x \le 2: đường thẳng y−x=2y - x = 2 (nét liền). Thử O(0;0)O(0;0): 0−0=0≤20 - 0 = 0 \le 2 (đúng), lấy nửa mặt phẳng chứa gốc toạ độ (kể cả biên).

Tìm các đỉnh của miền nghiệm:
- Giao của y=0y = 0 và y−x=2y - x = 2: x=−2x = -2, được A(−2; 0)A(-2;\,0).
- Giao của y=0y = 0 và x+y=2x + y = 2: x=2x = 2, được B(2; 0)B(2;\,0).
- Giao của y=1y = 1 và x+y=2x + y = 2: x=1x = 1, được C(1; 1)C(1;\,1).
- Giao của y=1y = 1 và y−x=2y - x = 2: x=−1x = -1, được D(−1; 1)D(-1;\,1).

Kết luận: Miền nghiệm là miền hình thang ABCDABCD với A(−2;0)A(-2;0), B(2;0)B(2;0), C(1;1)C(1;1), D(−1;1)D(-1;1), kể cả các cạnh (vì cả bốn bất phương trình đều không ngặt).

##

c) {x≥04x−6y<02x−3y≥1\begin{cases} x \ge 0 \\ 4x - 6y < 0 \\ 2x - 3y \ge 1 \end{cases}

Chia hai vế của bất phương trình thứ hai cho 2>02 > 0, ta được:

4x−6y<0⇔2x−3y<0.4x - 6y < 0 \Leftrightarrow 2x - 3y < 0.

Mặt khác, bất phương trình thứ ba cho 2x−3y≥1>02x - 3y \ge 1 > 0.

Như vậy nếu (x; y)(x;\,y) là nghiệm của hệ thì biểu thức 2x−3y2x - 3y vừa nhận giá trị âm, vừa nhận giá trị không nhỏ hơn 11 — điều này mâu thuẫn. Do đó không tồn tại điểm (x; y)(x;\,y) nào thoả mãn đồng thời các bất phương trình của hệ.

Kết luận: Hệ vô nghiệm; miền nghiệm là tập rỗng.

Đáp số

a) Miền nghiệm là miền tam giác ABC với A(4; 0), B(10; 6), C(10; 0), bỏ đi hai cạnh AB (trên x − y = 4) và AC (trên y = 0); cạnh BC (trên x = 10) thuộc miền nghiệm, ba đỉnh không thuộc miền nghiệmb) Miền nghiệm là miền hình thang ABCD với A(−2; 0), B(2; 0), C(1; 1), D(−1; 1), kể cả các cạnhc) Hệ vô nghiệm — miền nghiệm là tập rỗng

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.