Sách bài tập Toán 10 Tập một

Giải Bài 4.68 trang 71 SBT Toán 10

Bài tập cuối chương IV

Đề bài

Trong mặt phẳng toạ độ OxyOxy cho ba điểm A(−2;1)A(-2; 1), B(1;4)B(1; 4) và C(5;−2)C(5; -2).

a) Chứng minh rằng AA, BB, CC là ba đỉnh của một tam giác. Tìm toạ độ trọng tâm GG của tam giác ABCABC.

b) Tìm toạ độ trực tâm HH và tâm đường tròn ngoại tiếp II của tam giác ABCABC.

Lời giải

## a) Chứng minh AA, BB, CC là ba đỉnh của một tam giác. Tìm trọng tâm GG.

Ta có:
AB⃗=(1−(−2); 4−1)=(3; 3),AC⃗=(5−(−2); −2−1)=(7; −3).\vec{AB} = (1-(-2);\ 4-1) = (3;\ 3),\qquad \vec{AC} = (5-(-2);\ -2-1) = (7;\ -3).

Xét tỉ lệ hai toạ độ: 37≠3−3\dfrac{3}{7} \neq \dfrac{3}{-3}, tức hai vectơ AB⃗\vec{AB} và AC⃗\vec{AC} không cùng phương.

(Có thể kiểm tra bằng định thức: 3⋅(−3)−3⋅7=−9−21=−30≠03\cdot(-3) - 3\cdot 7 = -9 - 21 = -30 \neq 0.)

Vậy ba điểm AA, BB, CC không thẳng hàng, nên chúng là ba đỉnh của một tam giác (đpcm).

Toạ độ trọng tâm GG của tam giác ABCABC:
xG=xA+xB+xC3=−2+1+53=43,yG=yA+yB+yC3=1+4+(−2)3=1.x_G = \frac{x_A+x_B+x_C}{3} = \frac{-2+1+5}{3} = \frac{4}{3},\qquad y_G = \frac{y_A+y_B+y_C}{3} = \frac{1+4+(-2)}{3} = 1.

Vậy G(43; 1)G\left(\dfrac{4}{3};\ 1\right).

##

b) Tìm trực tâm HH và tâm đường tròn ngoại tiếp II.

Tìm trực tâm H(x; y)H(x;\ y).

Trực tâm là giao điểm các đường cao, nên AH⃗⊥BC⃗\vec{AH} \perp \vec{BC} và BH⃗⊥AC⃗\vec{BH} \perp \vec{AC}.

Ta có:
AH⃗=(x+2; y−1),BH⃗=(x−1; y−4),\vec{AH} = (x+2;\ y-1),\quad \vec{BH} = (x-1;\ y-4),
BC⃗=(5−1; −2−4)=(4; −6),AC⃗=(7; −3).\vec{BC} = (5-1;\ -2-4) = (4;\ -6),\quad \vec{AC} = (7;\ -3).

Từ AH⃗⋅BC⃗=0\vec{AH}\cdot\vec{BC} = 0:
4(x+2)−6(y−1)=0⇔4x−6y+14=0⇔2x−3y+7=0.(1)4(x+2) - 6(y-1) = 0 \Leftrightarrow 4x - 6y + 14 = 0 \Leftrightarrow 2x - 3y + 7 = 0. \quad (1)

Từ BH⃗⋅AC⃗=0\vec{BH}\cdot\vec{AC} = 0:
7(x−1)−3(y−4)=0⇔7x−3y+5=0.(2)7(x-1) - 3(y-4) = 0 \Leftrightarrow 7x - 3y + 5 = 0. \quad (2)

Lấy (2)−(1)(2) - (1):  5x−2=0⇒x=25\ 5x - 2 = 0 \Rightarrow x = \dfrac{2}{5}.

Thay vào (1)(1):  2⋅25−3y+7=0⇒3y=45+7=395⇒y=135\ 2\cdot\dfrac{2}{5} - 3y + 7 = 0 \Rightarrow 3y = \dfrac{4}{5} + 7 = \dfrac{39}{5} \Rightarrow y = \dfrac{13}{5}.

Vậy H(25; 135)H\left(\dfrac{2}{5};\ \dfrac{13}{5}\right), tức H(0,4; 2,6)H(0{,}4;\ 2{,}6).

Tìm tâm đường tròn ngoại tiếp I(x; y)I(x;\ y).

II cách đều ba đỉnh nên IA=IB=ICIA = IB = IC, tức IA2=IB2IA^2 = IB^2 và IA2=IC2IA^2 = IC^2.

Từ IA2=IB2IA^2 = IB^2:
(x+2)2+(y−1)2=(x−1)2+(y−4)2(x+2)^2 + (y-1)^2 = (x-1)^2 + (y-4)^2
⇔4x+4−2y+1=−2x+1−8y+16⇔6x+6y−12=0⇔x+y=2.(3)\Leftrightarrow 4x + 4 - 2y + 1 = -2x + 1 - 8y + 16 \Leftrightarrow 6x + 6y - 12 = 0 \Leftrightarrow x + y = 2. \quad (3)

Từ IA2=IC2IA^2 = IC^2:
(x+2)2+(y−1)2=(x−5)2+(y+2)2(x+2)^2 + (y-1)^2 = (x-5)^2 + (y+2)^2
⇔4x+4−2y+1=−10x+25+4y+4⇔14x−6y−24=0⇔7x−3y−12=0.(4)\Leftrightarrow 4x + 4 - 2y + 1 = -10x + 25 + 4y + 4 \Leftrightarrow 14x - 6y - 24 = 0 \Leftrightarrow 7x - 3y - 12 = 0. \quad (4)

Từ (3)(3): y=2−xy = 2 - x. Thay vào (4)(4):
7x−3(2−x)−12=0⇔10x−18=0⇒x=95,y=2−95=15.7x - 3(2-x) - 12 = 0 \Leftrightarrow 10x - 18 = 0 \Rightarrow x = \frac{9}{5},\quad y = 2 - \frac{9}{5} = \frac{1}{5}.

Vậy I(95; 15)I\left(\dfrac{9}{5};\ \dfrac{1}{5}\right), tức I(1,8; 0,2)I(1{,}8;\ 0{,}2).

Kiểm tra lại (đường thẳng Euler): ba điểm HH, GG, II phải thẳng hàng với IH⃗=3IG⃗\vec{IH} = 3\vec{IG}, hay G=2I+H3G = \dfrac{2I + H}{3}.
2⋅95+253=43,2⋅15+1353=1.\frac{2\cdot\frac{9}{5} + \frac{2}{5}}{3} = \frac{4}{3},\qquad \frac{2\cdot\frac{1}{5} + \frac{13}{5}}{3} = 1.
Trùng với G(43; 1)G\left(\dfrac{4}{3};\ 1\right), vậy các kết quả là chính xác.

Đáp số

đpcm; G(43; 1)G\left(\dfrac{4}{3};\ 1\right)H(0,4; 2,6)H(0{,}4;\ 2{,}6); I(1,8; 0,2)I(1{,}8;\ 0{,}2)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.