Sách bài tập Toán 10 Tập hai

Giải Bài 16 trang 73 SBT Toán 10

Bài tập ôn tập cuối chương (Ôn tập cuối sách)

Đề bài

Bảng sau đây cho biết lượng mưa trung bình hằng tháng tại Đà Nẵng và Hà Nội (mm).

| Tháng | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Đà Nẵng | 39,5 | 13,2 | 14,1 | 28,0 | 60,2 | 62,5 | 58,6 | 119,6 | 291,2 | 253,5 | 304,0 | 145,1 |
| Hà Nội | 13,0 | 11,9 | 29,2 | 52,5 | 126,3 | 160,1 | 204,0 | 226,2 | 173,8 | 84,8 | 45,0 | 14,1 |

(Theo www.weatherspark.com)
a) Đà Nẵng hay Hà Nội có lượng mưa trung bình cả năm cao hơn?

b) Tính khoảng biến thiên, khoảng tứ phân vị và độ lệch chuẩn của hai mẫu số liệu về lượng mưa trung bình các tháng tại Đà Nẵng và Hà Nội. Nhận xét gì về sự phân tán của hai mẫu số liệu này?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 73 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Bảng số liệu lượng mưa trung bình hằng tháng (mm): Đà Nẵng các tháng 1–12: 39,5; 13,2; 14,1; 28,0; 60,2; 62,5; 58,6; 119,6; 291,2; 253,5; 304,0; 145,1. Hà Nội các tháng 1–12: 13,0; 11,9; 29,2; 52,5; 126,3; 160,1; 204,0; 226,2; 173,8; 84,8; 45,0; 14,1.

Lời giải

## a) So sánh lượng mưa trung bình cả năm

Lượng mưa trung bình cả năm bằng tổng lượng mưa 12 tháng.

Đà Nẵng:
39,5+13,2+14,1+28,0+60,2+62,5+58,6+119,6+291,2+253,5+304,0+145,1=1389,5 (mm)39{,}5+13{,}2+14{,}1+28{,}0+60{,}2+62{,}5+58{,}6+119{,}6+291{,}2+253{,}5+304{,}0+145{,}1 = 1389{,}5 \text{ (mm)}

Hà Nội:
13,0+11,9+29,2+52,5+126,3+160,1+204,0+226,2+173,8+84,8+45,0+14,1=1140,9 (mm)13{,}0+11{,}9+29{,}2+52{,}5+126{,}3+160{,}1+204{,}0+226{,}2+173{,}8+84{,}8+45{,}0+14{,}1 = 1140{,}9 \text{ (mm)}

Vì 1389,5>1140,91389{,}5 > 1140{,}9 nên Đà Nẵng có lượng mưa trung bình cả năm cao hơn.

##

b) Khoảng biến thiên, khoảng tứ phân vị và độ lệch chuẩn

### Đà Nẵng

Sắp xếp số liệu theo thứ tự không giảm:
13,2; 14,1; 28,0; 39,5; 58,6; 60,2; 62,5; 119,6; 145,1; 253,5; 291,2; 304,013{,}2;\ 14{,}1;\ 28{,}0;\ 39{,}5;\ 58{,}6;\ 60{,}2;\ 62{,}5;\ 119{,}6;\ 145{,}1;\ 253{,}5;\ 291{,}2;\ 304{,}0

Khoảng biến thiên: R=304,0−13,2=290,8R = 304{,}0 - 13{,}2 = 290{,}8 (mm).

Tứ phân vị: n=12n=12.
- Q2=60,2+62,52=61,35Q_2 = \dfrac{60{,}2+62{,}5}{2} = 61{,}35
- Nửa dưới 13,2;14,1;28,0;39,5;58,6;60,213{,}2;14{,}1;28{,}0;39{,}5;58{,}6;60{,}2 nên Q1=28,0+39,52=33,75Q_1 = \dfrac{28{,}0+39{,}5}{2} = 33{,}75
- Nửa trên 62,5;119,6;145,1;253,5;291,2;304,062{,}5;119{,}6;145{,}1;253{,}5;291{,}2;304{,}0 nên Q3=145,1+253,52=199,3Q_3 = \dfrac{145{,}1+253{,}5}{2} = 199{,}3

Khoảng tứ phân vị: ΔQ=Q3−Q1=199,3−33,75=165,55\Delta_Q = Q_3 - Q_1 = 199{,}3 - 33{,}75 = 165{,}55 (mm).

Độ lệch chuẩn: Số trung bình xˉ=1389,512≈115,79\bar{x} = \dfrac{1389{,}5}{12} \approx 115{,}79.

Phương sai:
s2=112∑xi2−xˉ2=290515,4112−115,792≈24209,62−13407,72=10801,9s^2 = \frac{1}{12}\sum x_i^2 - \bar{x}^2 = \frac{290515{,}41}{12} - 115{,}79^2 \approx 24209{,}62 - 13407{,}72 = 10801{,}9

Độ lệch chuẩn: s≈10801,9≈103,9s \approx \sqrt{10801{,}9} \approx 103{,}9 (mm).

### Hà Nội

Sắp xếp số liệu theo thứ tự không giảm:
11,9; 13,0; 14,1; 29,2; 45,0; 52,5; 84,8; 126,3; 160,1; 173,8; 204,0; 226,211{,}9;\ 13{,}0;\ 14{,}1;\ 29{,}2;\ 45{,}0;\ 52{,}5;\ 84{,}8;\ 126{,}3;\ 160{,}1;\ 173{,}8;\ 204{,}0;\ 226{,}2

Khoảng biến thiên: R=226,2−11,9=214,3R = 226{,}2 - 11{,}9 = 214{,}3 (mm).

Tứ phân vị: n=12n=12.
- Q2=52,5+84,82=68,65Q_2 = \dfrac{52{,}5+84{,}8}{2} = 68{,}65
- Nửa dưới 11,9;13,0;14,1;29,2;45,0;52,511{,}9;13{,}0;14{,}1;29{,}2;45{,}0;52{,}5 nên Q1=14,1+29,22=21,65Q_1 = \dfrac{14{,}1+29{,}2}{2} = 21{,}65
- Nửa trên 84,8;126,3;160,1;173,8;204,0;226,284{,}8;126{,}3;160{,}1;173{,}8;204{,}0;226{,}2 nên Q3=160,1+173,82=166,95Q_3 = \dfrac{160{,}1+173{,}8}{2} = 166{,}95

Khoảng tứ phân vị: ΔQ=Q3−Q1=166,95−21,65=145,3\Delta_Q = Q_3 - Q_1 = 166{,}95 - 21{,}65 = 145{,}3 (mm).

Độ lệch chuẩn: Số trung bình xˉ=1140,912≈95,08\bar{x} = \dfrac{1140{,}9}{12} \approx 95{,}08.

Phương sai:
s2=112∑xi2−xˉ2=177906,9312−95,0752≈14825,58−9039,26=5786,3s^2 = \frac{1}{12}\sum x_i^2 - \bar{x}^2 = \frac{177906{,}93}{12} - 95{,}075^2 \approx 14825{,}58 - 9039{,}26 = 5786{,}3

Độ lệch chuẩn: s≈5786,3≈76,1s \approx \sqrt{5786{,}3} \approx 76{,}1 (mm).

### Nhận xét

| Đại lượng | Đà Nẵng | Hà Nội |
|---|---|---|
| Khoảng biến thiên | 290,8290{,}8 | 214,3214{,}3 |
| Khoảng tứ phân vị | 165,55165{,}55 | 145,3145{,}3 |
| Độ lệch chuẩn | ≈103,9\approx 103{,}9 | ≈76,1\approx 76{,}1 |

Cả ba số đo độ phân tán của Đà Nẵng đều lớn hơn của Hà Nội. Do đó mẫu số liệu lượng mưa các tháng tại Đà Nẵng phân tán (biến động) mạnh hơn so với Hà Nội.

Đáp số

Đà Nẵng cao hơn (1389,5 mm > 1140,9 mm)Đà Nẵng: R = 290,8; ΔQ = 165,55; s ≈ 103,9. Hà Nội: R = 214,3; ΔQ = 145,3; s ≈ 76,1. Lượng mưa tại Đà Nẵng phân tán mạnh hơn Hà Nội.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.