Sách bài tập Toán 11 Tập hai

Giải Bài 6.56 trang 22 SBT Toán 11

Bài tập cuối chương VI

Đề bài

a) Vẽ đồ thị của hai hàm số y=exy = e^x và y=ln⁡xy = \ln x trên cùng một hệ trục toạ độ.

b) Chứng minh rằng hai đồ thị trên đối xứng nhau qua đường thẳng y=xy = x, tức là nếu điểm MM nằm trên một đồ thị thì điểm M′M' đối xứng với MM qua đường thẳng y=xy = x sẽ nằm trên đồ thị còn lại.

Lời giải

a) Vẽ đồ thị

Xét hai hàm số y=exy = e^x (hàm số mũ cơ số e>1e > 1) và y=ln⁡xy = \ln x (hàm số lôgarit cơ số e>1e > 1). Đây là hai hàm số ngược của nhau.

*Đồ thị y=exy = e^x:* tập xác định R\mathbb{R}, hàm số đồng biến trên R\mathbb{R}, đồ thị luôn nằm phía trên trục hoành (y>0y > 0), nhận trục hoành làm tiệm cận ngang (khi x→−∞x \to -\infty). Đồ thị đi qua các điểm (0;1)(0; 1), (1;e)(1; e) và (−1;1e)(-1; \tfrac{1}{e}).

*Đồ thị y=ln⁡xy = \ln x:* tập xác định (0;+∞)(0; +\infty), hàm số đồng biến trên (0;+∞)(0; +\infty), đồ thị luôn nằm bên phải trục tung, nhận trục tung làm tiệm cận đứng (khi x→0+x \to 0^+). Đồ thị đi qua các điểm (1;0)(1; 0), (e;1)(e; 1) và (1e;−1)(\tfrac{1}{e}; -1).

Vẽ hai đồ thị trên cùng một hệ trục OxyOxy, kèm theo đường thẳng y=xy = x (đường phân giác của góc phần tư thứ nhất và thứ ba). Ta nhận thấy hai đồ thị nằm "đối xứng" nhau qua đường thẳng y=xy = x: điểm (0;1)(0; 1) của đồ thị y=exy = e^x ứng với điểm (1;0)(1; 0) của đồ thị y=ln⁡xy = \ln x; điểm (1;e)(1; e) ứng với điểm (e;1)(e; 1); …

b) Chứng minh hai đồ thị đối xứng nhau qua đường thẳng y=xy = x

Trước hết nhắc lại: điểm M′M' đối xứng với điểm M(x0;y0)M(x_0; y_0) qua đường thẳng y=xy = x là điểm M′(y0;x0)M'(y_0; x_0) (phép đối xứng qua đường phân giác y=xy = x biến điểm (x0;y0)(x_0; y_0) thành điểm có hoành độ và tung độ đổi chỗ cho nhau).

*Chiều thứ nhất.* Lấy điểm M(a;b)M(a; b) bất kì nằm trên đồ thị hàm số y=exy = e^x. Khi đó
b=ea.b = e^a.
Vì b=ea>0b = e^a > 0 nên lấy lôgarit cơ số ee hai vế:
ln⁡b=ln⁡(ea)=a.\ln b = \ln(e^a) = a.
Gọi M′(b;a)M'(b; a) là điểm đối xứng của MM qua đường thẳng y=xy = x. Đẳng thức a=ln⁡ba = \ln b cho thấy tung độ của M′M' bằng lôgarit của hoành độ của M′M', tức là M′M' nằm trên đồ thị hàm số y=ln⁡xy = \ln x.

*Chiều thứ hai.* Ngược lại, lấy điểm N(c;d)N(c; d) bất kì nằm trên đồ thị hàm số y=ln⁡xy = \ln x (nên c>0c > 0). Khi đó
d=ln⁡c  ⇒  c=ed.d = \ln c \;\Rightarrow\; c = e^{d}.
Gọi N′(d;c)N'(d; c) là điểm đối xứng của NN qua đường thẳng y=xy = x. Đẳng thức c=edc = e^{d} cho thấy tung độ của N′N' bằng ee lũy thừa hoành độ của N′N', tức là N′N' nằm trên đồ thị hàm số y=exy = e^x.

Vậy mỗi điểm thuộc đồ thị này, qua phép đối xứng trục y=xy = x, cho một điểm thuộc đồ thị kia và ngược lại. Do đó hai đồ thị y=exy = e^x và y=ln⁡xy = \ln x đối xứng nhau qua đường thẳng y=xy = x. (đpcm)

*Nhận xét:* Kết quả này là trường hợp riêng của tính chất: đồ thị của hai hàm số ngược nhau luôn đối xứng với nhau qua đường phân giác y=xy = x.

Đáp số

Vẽ đồ thị y=exy=e^x qua (0;1),(1;e)(0;1),(1;e) và y=ln⁡xy=\ln x qua (1;0),(e;1)(1;0),(e;1) cùng đường y=xy=xđpcm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.