Giải Bài 6.56 trang 22 SBT Toán 11
Đề bài
a) Vẽ đồ thị của hai hàm số và trên cùng một hệ trục toạ độ.
b) Chứng minh rằng hai đồ thị trên đối xứng nhau qua đường thẳng , tức là nếu điểm nằm trên một đồ thị thì điểm đối xứng với qua đường thẳng sẽ nằm trên đồ thị còn lại.
Lời giải
a) Vẽ đồ thị
Xét hai hàm số (hàm số mũ cơ số ) và (hàm số lôgarit cơ số ). Đây là hai hàm số ngược của nhau.
*Đồ thị :* tập xác định , hàm số đồng biến trên , đồ thị luôn nằm phía trên trục hoành (), nhận trục hoành làm tiệm cận ngang (khi ). Đồ thị đi qua các điểm , và .
*Đồ thị :* tập xác định , hàm số đồng biến trên , đồ thị luôn nằm bên phải trục tung, nhận trục tung làm tiệm cận đứng (khi ). Đồ thị đi qua các điểm , và .
Vẽ hai đồ thị trên cùng một hệ trục , kèm theo đường thẳng (đường phân giác của góc phần tư thứ nhất và thứ ba). Ta nhận thấy hai đồ thị nằm "đối xứng" nhau qua đường thẳng : điểm của đồ thị ứng với điểm của đồ thị ; điểm ứng với điểm ; …
b) Chứng minh hai đồ thị đối xứng nhau qua đường thẳng
Trước hết nhắc lại: điểm đối xứng với điểm qua đường thẳng là điểm (phép đối xứng qua đường phân giác biến điểm thành điểm có hoành độ và tung độ đổi chỗ cho nhau).
*Chiều thứ nhất.* Lấy điểm bất kì nằm trên đồ thị hàm số . Khi đó
Vì nên lấy lôgarit cơ số hai vế:
Gọi là điểm đối xứng của qua đường thẳng . Đẳng thức cho thấy tung độ của bằng lôgarit của hoành độ của , tức là nằm trên đồ thị hàm số .
*Chiều thứ hai.* Ngược lại, lấy điểm bất kì nằm trên đồ thị hàm số (nên ). Khi đó
Gọi là điểm đối xứng của qua đường thẳng . Đẳng thức cho thấy tung độ của bằng lũy thừa hoành độ của , tức là nằm trên đồ thị hàm số .
Vậy mỗi điểm thuộc đồ thị này, qua phép đối xứng trục , cho một điểm thuộc đồ thị kia và ngược lại. Do đó hai đồ thị và đối xứng nhau qua đường thẳng . (đpcm)
*Nhận xét:* Kết quả này là trường hợp riêng của tính chất: đồ thị của hai hàm số ngược nhau luôn đối xứng với nhau qua đường phân giác .
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.