Sách bài tập Toán 11 Tập hai

Giải Bài 7.23 trang 34 SBT Toán 11

Bài 23. Đường thẳng vuông góc với mặt phẳng   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho hình lập phương ABCD.A′B′C′D′ABCD.A'B'C'D' có cạnh bằng aa.

a) Tính côsin của góc giữa hai mặt phẳng (A′BD)(A'BD) và (ABCD)(ABCD).

b) Tính côsin của số đo góc nhị diện [A′,BD,C′][A', BD, C'].

Lời giải

Gắn tên các đỉnh: đáy ABCDABCD là hình vuông cạnh aa, gọi OO là tâm hình vuông ABCDABCD (giao của hai đường chéo ACAC và BDBD). Khi đó OO là trung điểm của BDBD và ACAC.

Vì ABCDABCD là hình vuông nên:
AC=BD=a2,AO=OC=a22.AC = BD = a\sqrt{2},\qquad AO = OC = \frac{a\sqrt{2}}{2}.

Vì AA′⊥(ABCD)AA' \perp (ABCD) nên AA′=aAA' = a là đường cao của hình lập phương.

a) Góc giữa hai mặt phẳng (A′BD)(A'BD) và (ABCD)(ABCD)

Hai mặt phẳng (A′BD)(A'BD) và (ABCD)(ABCD) cắt nhau theo giao tuyến BDBD.

- Trong hình vuông ABCDABCD có AO⊥BDAO \perp BD (đường chéo).
- Vì AA′⊥(ABCD)AA' \perp (ABCD) nên AA′⊥BDAA' \perp BD. Kết hợp AO⊥BDAO \perp BD suy ra BD⊥(A′AO)BD \perp (A'AO), do đó BD⊥A′OBD \perp A'O.

Như vậy tại điểm OO trên giao tuyến BDBD ta có OA⊥BDOA \perp BD và OA′⊥BDOA' \perp BD, nên góc giữa hai mặt phẳng chính là A′OA^\widehat{A'OA}.

Tam giác A′AOA'AO vuông tại AA (vì AA′⊥(ABCD)⊃AOAA' \perp (ABCD) \supset AO) có:
AA′=a,AO=a22,A′O=AA′2+AO2=a2+a22=a62.AA' = a,\quad AO = \frac{a\sqrt{2}}{2},\quad A'O = \sqrt{AA'^2 + AO^2} = \sqrt{a^2 + \frac{a^2}{2}} = \frac{a\sqrt{6}}{2}.

Do đó:
cos⁡A′OA^=AOA′O=a22a62=26=13=33≈0,577.\cos\widehat{A'OA} = \frac{AO}{A'O} = \frac{\dfrac{a\sqrt{2}}{2}}{\dfrac{a\sqrt{6}}{2}} = \frac{\sqrt{2}}{\sqrt{6}} = \frac{1}{\sqrt{3}} = \frac{\sqrt{3}}{3} \approx 0{,}577.

Vậy côsin của góc giữa hai mặt phẳng (A′BD)(A'BD) và (ABCD)(ABCD) bằng 33\dfrac{\sqrt{3}}{3}.

b) Góc nhị diện [A′,BD,C′][A', BD, C']

Góc nhị diện có cạnh là đường thẳng BDBD, hai nửa mặt phẳng lần lượt chứa A′A' và C′C'.

- Như câu a), OO là trung điểm BDBD và OA′⊥BDOA' \perp BD.
- Tương tự, trong hình vuông ABCDABCD có OC⊥BDOC \perp BD; lại có CC′⊥(ABCD)CC' \perp (ABCD) nên CC′⊥BDCC' \perp BD. Suy ra BD⊥(C′CO)BD \perp (C'CO), do đó OC′⊥BDOC' \perp BD.

Vậy tại OO ta có OA′⊥BDOA' \perp BD và OC′⊥BDOC' \perp BD, nên số đo góc nhị diện [A′,BD,C′][A', BD, C'] chính là A′OC′^\widehat{A'OC'}.

Tam giác C′COC'CO vuông tại CC cho:
OC′=CC′2+OC2=a2+a22=a62.OC' = \sqrt{CC'^2 + OC^2} = \sqrt{a^2 + \frac{a^2}{2}} = \frac{a\sqrt{6}}{2}.

Mặt khác, ba điểm A,O,CA, O, C thẳng hàng nên A′OA^\widehat{A'OA} và C′OC^\widehat{C'OC} là hai góc kề bù với A′OC′^\widehat{A'OC'}:
A′OC′^=180∘−A′OA^−C′OC^=180∘−2A′OA^.\widehat{A'OC'} = 180^\circ - \widehat{A'OA} - \widehat{C'OC} = 180^\circ - 2\widehat{A'OA}.

Với cos⁡A′OA^=33\cos\widehat{A'OA} = \dfrac{\sqrt{3}}{3} nên cos⁡2A′OA^=13\cos^2\widehat{A'OA} = \dfrac{1}{3}, suy ra:
cos⁡A′OC′^=cos⁡(180∘−2A′OA^)=−cos⁡2A′OA^=−(2cos⁡2A′OA^−1)=−(2⋅13−1)=13.\cos\widehat{A'OC'} = \cos\big(180^\circ - 2\widehat{A'OA}\big) = -\cos 2\widehat{A'OA} = -\big(2\cos^2\widehat{A'OA} - 1\big) = -\left(2\cdot\frac{1}{3} - 1\right) = \frac{1}{3}.

*Kiểm tra lại* bằng độ dài: trong tam giác A′OC′A'OC' có OA′=OC′=a62OA' = OC' = \dfrac{a\sqrt{6}}{2} và A′C′=a2A'C' = a\sqrt{2} (đường chéo mặt trên A′B′C′D′A'B'C'D'). Theo định lí côsin:
cos⁡A′OC′^=OA′2+OC′2−A′C′22⋅OA′⋅OC′=3a22+3a22−2a22⋅6a24=a23a2=13≈0,333.\cos\widehat{A'OC'} = \frac{OA'^2 + OC'^2 - A'C'^2}{2\cdot OA'\cdot OC'} = \frac{\dfrac{3a^2}{2} + \dfrac{3a^2}{2} - 2a^2}{2\cdot\dfrac{6a^2}{4}} = \frac{a^2}{3a^2} = \frac{1}{3} \approx 0{,}333.

Vậy côsin của số đo góc nhị diện [A′,BD,C′][A', BD, C'] bằng 13\dfrac{1}{3}.

Đáp số

33≈0,577\dfrac{\sqrt{3}}{3} \approx 0,57713≈0,333\dfrac{1}{3} \approx 0,333

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.