Sách bài tập Toán 11 Tập hai

Giải Bài 7.24 trang 34 SBT Toán 11

Bài 23. Đường thẳng vuông góc với mặt phẳng   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho hình chóp S.ABCDS.ABCD có đáy ABCDABCD là hình vuông cạnh aa, biết (SAB)⊥(ABCD)(SAB) \perp (ABCD), (SAD)⊥(ABCD)(SAD) \perp (ABCD) và SA=aSA = a. Tính côsin của số đo góc nhị diện [S,BD,C][S, BD, C] và góc nhị diện [B,SC,D][B, SC, D].

Lời giải

Thiết lập. Hai mặt phẳng (SAB)(SAB) và (SAD)(SAD) cùng vuông góc với mặt phẳng (ABCD)(ABCD) và cắt nhau theo giao tuyến SASA. Hai mặt phẳng cùng vuông góc với một mặt phẳng thì giao tuyến của chúng vuông góc với mặt phẳng đó, suy ra

SA⊥(ABCD),SA=a.SA \perp (ABCD),\quad SA = a.

Chọn hệ trục toạ độ với gốc AA: ABAB là trục OxOx, ADAD là trục OyOy, ASAS là trục OzOz. Khi đó

A(0;0;0), B(a;0;0), C(a;a;0), D(0;a;0), S(0;0;a).A(0;0;0),\ B(a;0;0),\ C(a;a;0),\ D(0;a;0),\ S(0;0;a).

a) Góc nhị diện [S,BD,C][S, BD, C].

Gọi OO là tâm hình vuông, tức trung điểm BDBD: O(a2;a2;0)O\left(\dfrac a2;\dfrac a2;0\right).

Vì ABCDABCD là hình vuông nên OC⊥BDOC \perp BD. Mặt khác, do SA⊥(ABCD)SA\perp(ABCD) và OA⊥BDOA\perp BD (đường chéo vuông góc) nên theo định lí ba đường vuông góc SO⊥BDSO \perp BD. Vậy góc nhị diện [S,BD,C][S,BD,C] chính là góc giữa hai tia OSOS và OCOC.

Ta có:

OC⃗=(a2;a2;0),OS⃗=(−a2;−a2;a).\vec{OC} = \left(\tfrac a2;\tfrac a2;0\right),\qquad \vec{OS} = \left(-\tfrac a2;-\tfrac a2;a\right).

OS⃗⋅OC⃗=−a24−a24+0=−a22,\vec{OS}\cdot\vec{OC} = -\tfrac{a^2}{4}-\tfrac{a^2}{4}+0 = -\tfrac{a^2}{2},

∣OC⃗∣=a22,∣OS⃗∣=a24+a24+a2=a62.|\vec{OC}| = \frac{a\sqrt2}{2},\qquad |\vec{OS}| = \sqrt{\tfrac{a^2}{4}+\tfrac{a^2}{4}+a^2} = \frac{a\sqrt6}{2}.

Do đó

cos⁡[S,BD,C]=OS⃗⋅OC⃗∣OS⃗∣ ∣OC⃗∣=−a22a62⋅a22=−a22a232=−13=−33≈−0,58.\cos[S,BD,C] = \frac{\vec{OS}\cdot\vec{OC}}{|\vec{OS}|\,|\vec{OC}|} = \frac{-\frac{a^2}{2}}{\frac{a\sqrt6}{2}\cdot\frac{a\sqrt2}{2}} = \frac{-\frac{a^2}{2}}{\frac{a^2\sqrt3}{2}} = -\frac{1}{\sqrt3} = -\frac{\sqrt3}{3} \approx -0{,}58.

b) Góc nhị diện [B,SC,D][B, SC, D].

Hạ chân đường vuông góc từ BB xuống cạnh SCSC. Đặt u⃗=(1;1;−1)\vec{u}=(1;1;-1) là một vectơ chỉ phương của SCSC (vì SC⃗=(a;a;−a)\vec{SC}=(a;a;-a)) và điểm chạy P=S+tu⃗=(t;t; a−t)P = S + t\vec u = (t;t;\,a-t).

Từ BP⃗⋅u⃗=0\vec{BP}\cdot\vec u = 0:

(t−a)+t−(a−t)=3t−2a=0⇒t=2a3,P(2a3;2a3;a3).(t-a)+t-(a-t) = 3t-2a = 0 \Rightarrow t = \frac{2a}{3},\qquad P\left(\tfrac{2a}{3};\tfrac{2a}{3};\tfrac a3\right).

Kiểm tra tương tự thấy PP cũng là chân đường vuông góc hạ từ DD xuống SCSC (do BB, DD đối xứng qua mặt phẳng (SAC)(SAC)). Vậy góc nhị diện [B,SC,D][B,SC,D] là góc giữa hai tia PBPB và PDPD:

PB⃗=(a3;−2a3;−a3),PD⃗=(−2a3;a3;−a3).\vec{PB} = \left(\tfrac a3;-\tfrac{2a}{3};-\tfrac a3\right),\qquad \vec{PD} = \left(-\tfrac{2a}{3};\tfrac a3;-\tfrac a3\right).

PB⃗⋅PD⃗=−2a29−2a29+a29=−a23,\vec{PB}\cdot\vec{PD} = -\tfrac{2a^2}{9}-\tfrac{2a^2}{9}+\tfrac{a^2}{9} = -\tfrac{a^2}{3},

∣PB⃗∣=∣PD⃗∣=a29+4a29+a29=a63.|\vec{PB}| = |\vec{PD}| = \sqrt{\tfrac{a^2}{9}+\tfrac{4a^2}{9}+\tfrac{a^2}{9}} = \frac{a\sqrt6}{3}.

Do đó

cos⁡[B,SC,D]=−a23a63⋅a63=−a232a23=−12.\cos[B,SC,D] = \frac{-\frac{a^2}{3}}{\frac{a\sqrt6}{3}\cdot\frac{a\sqrt6}{3}} = \frac{-\frac{a^2}{3}}{\frac{2a^2}{3}} = -\frac12.

Vậy góc nhị diện [B,SC,D]=120∘[B,SC,D] = 120^\circ.

Đáp số

cos⁡[S,BD,C]=−33≈−0,58\cos[S,BD,C] = -\dfrac{\sqrt3}{3} \approx -0{,}58cos⁡[B,SC,D]=−12=−0,5\cos[B,SC,D] = -\dfrac12 = -0{,}5 (tức 120∘120^\circ)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.