Sách bài tập Toán 9 Tập một

Giải Bài 3.30 trang 40 SBT Toán 9

Ôn tập chương III

Đề bài

a) Chứng minh rằng 3+5⋅3−5=2\sqrt{3+\sqrt{5}}\cdot\sqrt{3-\sqrt{5}}=2 và 3+5+3−5=10\sqrt{3+\sqrt{5}}+\sqrt{3-\sqrt{5}}=\sqrt{10}.

b) Rút gọn các biểu thức sau:
A=(3+5)3+(3−5)3A=\left(\sqrt{3+\sqrt{5}}\right)^3+\left(\sqrt{3-\sqrt{5}}\right)^3;
B=(3+5)5+(3−5)5B=\left(\sqrt{3+\sqrt{5}}\right)^5+\left(\sqrt{3-\sqrt{5}}\right)^5.

Lời giải

Đặt x=3+5x=\sqrt{3+\sqrt5} và y=3−5y=\sqrt{3-\sqrt5} (cả hai đều không âm). Ta sẽ tính hai đại lượng cơ bản là tích xyxy và tổng x+yx+y để dùng cho cả hai câu.

a) Chứng minh.

*Tính x⋅yx\cdot y:* Vì x,y≥0x,y\ge0 nên
x⋅y=3+5⋅3−5=(3+5)(3−5)=32−(5)2=9−5=4=2.x\cdot y=\sqrt{3+\sqrt5}\cdot\sqrt{3-\sqrt5}=\sqrt{(3+\sqrt5)(3-\sqrt5)}=\sqrt{3^2-(\sqrt5)^2}=\sqrt{9-5}=\sqrt4=2.
Vậy 3+5⋅3−5=2\sqrt{3+\sqrt5}\cdot\sqrt{3-\sqrt5}=2 (đpcm).

*Tính x+yx+y:* Vì x+y≥0x+y\ge0, ta xét bình phương của nó:
(x+y)2=x2+2xy+y2=(3+5)+2⋅2+(3−5)=6+4=10.(x+y)^2=x^2+2xy+y^2=(3+\sqrt5)+2\cdot2+(3-\sqrt5)=6+4=10.
Do x+y≥0x+y\ge0 nên x+y=10x+y=\sqrt{10}, tức là 3+5+3−5=10\sqrt{3+\sqrt5}+\sqrt{3-\sqrt5}=\sqrt{10} (đpcm).

Như vậy ta có hai kết quả dùng cho câu b): x+y=10x+y=\sqrt{10} và xy=2xy=2.

b) Rút gọn.

*Tính A=x3+y3A=x^3+y^3.* Dùng hằng đẳng thức x3+y3=(x+y)3−3xy(x+y)x^3+y^3=(x+y)^3-3xy(x+y):
A=(10)3−3⋅2⋅10=1010−610=410.A=(\sqrt{10})^3-3\cdot2\cdot\sqrt{10}=10\sqrt{10}-6\sqrt{10}=4\sqrt{10}.

*Tính B=x5+y5B=x^5+y^5.* Để tiện, ta tính dần các tổng lũy thừa với x+y=10x+y=\sqrt{10}, xy=2xy=2.

- x2+y2=(x+y)2−2xy=10−4=6.x^2+y^2=(x+y)^2-2xy=10-4=6.
- x4+y4=(x2+y2)2−2(xy)2=62−2⋅22=36−8=28.x^4+y^4=(x^2+y^2)^2-2(xy)^2=6^2-2\cdot2^2=36-8=28.

Áp dụng x5+y5=(x+y)(x4+y4)−xy (x3+y3)x^5+y^5=(x+y)(x^4+y^4)-xy\,(x^3+y^3):
B=10⋅28−2⋅410=2810−810=2010.B=\sqrt{10}\cdot28-2\cdot4\sqrt{10}=28\sqrt{10}-8\sqrt{10}=20\sqrt{10}.

Kiểm tra lại (gần đúng). 5≈2,236\sqrt5\approx2{,}236 nên x≈2,288x\approx2{,}288, y≈0,874y\approx0{,}874. Khi đó x3+y3≈11,98+0,67=12,65≈410x^3+y^3\approx11{,}98+0{,}67=12{,}65\approx4\sqrt{10} và x5+y5≈62,7+0,51=63,2≈2010x^5+y^5\approx62{,}7+0{,}51=63{,}2\approx20\sqrt{10}. Kết quả phù hợp.

Vậy A=410A=4\sqrt{10} và B=2010B=20\sqrt{10}.

Đáp số

đpcmA=410A=4\sqrt{10}; B=2010B=20\sqrt{10}

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.