Sách bài tập Toán 9 Tập một

Giải Bài 4.23 trang 49 SBT Toán 9

Bài 3. Giải bài toán bằng cách lập hệ phương trình   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho AA, BB là hai địa điểm ở hai bên bờ sông, biết ANAN và PMPM cùng vuông góc MNMN, MN=nMN = n (mét), MP=pMP = p (mét), p>np > n và MPA^=α\widehat{MPA} = \alpha (H.4.12).
Chứng minh rằng: AB=ptan⁡α−nsin⁡αAB = \dfrac{p\tan\alpha - n}{\sin\alpha}.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 49 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 4.12: Tứ giác MNAP với M ở trên, N bên phải M (MN = n nằm ngang, đoạn ngang phía trên). PM thẳng đứng đi xuống từ M, MP = p, P ở dưới. Tại P có góc α (góc MPA). AN thẳng đứng đi xuống từ N tới A; A nằm gần P. Các góc tại M và N là góc vuông (AN ⊥ MN, PM ⊥ MN). Đường thẳng từ P qua A kéo dài, và đường từ M(hoặc N) kéo dài cắt tại B nằm bên kia con sông (vùng gạch sọc là dòng sông), B ở phía phải trên.

Lời giải

Dựng hình – xác định điểm BB: Ngắm từ PP qua AA, tia PAPA kéo dài cắt đường thẳng MNMN (kéo dài về phía NN) tại BB. Khi đó ba điểm PP, AA, BB thẳng hàng và BB nằm ở bờ bên kia con sông.

Bước 1. Tính MBMB (xét tam giác vuông PMBPMB).

Vì PM⊥MNPM \perp MN nên tam giác PMBPMB vuông tại MM. Do AA nằm trên đoạn PBPB nên
MPB^=MPA^=α.\widehat{MPB} = \widehat{MPA} = \alpha.
Trong tam giác vuông PMBPMB, cạnh MBMB đối với góc α\alpha, cạnh PMPM kề với góc α\alpha:
tan⁡α=MBPM  ⇒  MB=PM⋅tan⁡α=ptan⁡α.\tan\alpha = \frac{MB}{PM} \;\Rightarrow\; MB = PM\cdot\tan\alpha = p\tan\alpha.

Bước 2. Tính NBNB.

Vì NN nằm giữa MM và BB (do ptan⁡α>np\tan\alpha > n) nên
NB=MB−MN=ptan⁡α−n.NB = MB - MN = p\tan\alpha - n.

Bước 3. Tính ABAB (xét tam giác vuông ANBANB).

Trong tam giác vuông PMBPMB, hai góc nhọn phụ nhau nên
PBM^=90∘−α.\widehat{PBM} = 90^\circ - \alpha.
Vì AA thuộc tia BPBP và MM, NN, BB cùng nằm trên đường thẳng MNMN nên ABN^=PBM^=90∘−α\widehat{ABN} = \widehat{PBM} = 90^\circ - \alpha.

Vì AN⊥MNAN \perp MN nên tam giác ANBANB vuông tại NN, cạnh NBNB kề với góc ABN^\widehat{ABN} còn ABAB là cạnh huyền:
cos⁡ABN^=NBAB  ⇒  AB=NBcos⁡(90∘−α)=NBsin⁡α.\cos\widehat{ABN} = \frac{NB}{AB} \;\Rightarrow\; AB = \frac{NB}{\cos(90^\circ - \alpha)} = \frac{NB}{\sin\alpha}.

Thay NB=ptan⁡α−nNB = p\tan\alpha - n vào, ta được
AB=ptan⁡α−nsin⁡α.(đpcm)AB = \frac{p\tan\alpha - n}{\sin\alpha}. \qquad \text{(đpcm)}

Kiểm tra lại: Với M(0;0)M(0;0), N(n;0)N(n;0), P(0;−p)P(0;-p), tia PBPB hợp với MNMN góc 90∘−α90^\circ-\alpha nên cắt MNMN tại B(ptan⁡α;0)B(p\tan\alpha;0); điểm AA là giao của PBPB với đường thẳng x=nx=n, cho A(n; n/tan⁡α−p)A\big(n;\,n/\tan\alpha - p\big). Khi đó AB2=(ptan⁡α−n)2+(p−n/tan⁡α)2=(ptan⁡α−n)2(1+cot⁡2α)=(ptan⁡α−n)2sin⁡2αAB^2 = (p\tan\alpha-n)^2 + (p - n/\tan\alpha)^2 = (p\tan\alpha-n)^2\big(1+\cot^2\alpha\big) = \dfrac{(p\tan\alpha-n)^2}{\sin^2\alpha}, suy ra AB=ptan⁡α−nsin⁡αAB = \dfrac{p\tan\alpha-n}{\sin\alpha}, đúng như đã chứng minh.

Đáp số

đpcm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.