Sách bài tập Toán 9 Tập hai

Giải Bài 9.16 trang 53 SBT Toán 9

Bài 28. Đường tròn ngoại tiếp và đường tròn nội tiếp của một tam giác

Đề bài

Cho tam giác ABCABC ngoại tiếp đường tròn (I)(I). Chứng minh rằng:

BIC^=90∘+BAC^2\widehat{BIC} = 90^\circ + \dfrac{\widehat{BAC}}{2}; CIA^=90∘+CBA^2\widehat{CIA} = 90^\circ + \dfrac{\widehat{CBA}}{2}; AIB^=90∘+ACB^2\widehat{AIB} = 90^\circ + \dfrac{\widehat{ACB}}{2}.

Lời giải

Phân tích. Tam giác ABCABC ngoại tiếp đường tròn (I)(I) nên (I)(I) là đường tròn nội tiếp tam giác, tức là II là giao điểm ba đường phân giác trong. Do đó các tia AI,BI,CIAI, BI, CI lần lượt là tia phân giác của các góc BAC^,CBA^,ACB^\widehat{BAC}, \widehat{CBA}, \widehat{ACB}. Ta đặt BAC^=A\widehat{BAC}=A, CBA^=B\widehat{CBA}=B, ACB^=C\widehat{ACB}=C, khi đó A+B+C=180∘A+B+C=180^\circ.

a) Chứng minh BIC^=90∘+BAC^2\widehat{BIC}=90^\circ+\dfrac{\widehat{BAC}}{2}.

Vì BIBI là phân giác của CBA^\widehat{CBA} nên IBC^=B2\widehat{IBC}=\dfrac{B}{2}; vì CICI là phân giác của ACB^\widehat{ACB} nên ICB^=C2\widehat{ICB}=\dfrac{C}{2}.

Xét tam giác BICBIC, tổng ba góc bằng 180∘180^\circ:
BIC^=180∘−IBC^−ICB^=180∘−B2−C2=180∘−B+C2.\widehat{BIC}=180^\circ-\widehat{IBC}-\widehat{ICB}=180^\circ-\dfrac{B}{2}-\dfrac{C}{2}=180^\circ-\dfrac{B+C}{2}.

Mà A+B+C=180∘A+B+C=180^\circ nên B+C=180∘−AB+C=180^\circ-A, suy ra B+C2=90∘−A2\dfrac{B+C}{2}=90^\circ-\dfrac{A}{2}. Thay vào:
BIC^=180∘−(90∘−A2)=90∘+A2=90∘+BAC^2.(đpcm)\widehat{BIC}=180^\circ-\left(90^\circ-\dfrac{A}{2}\right)=90^\circ+\dfrac{A}{2}=90^\circ+\dfrac{\widehat{BAC}}{2}.\quad\text{(đpcm)}

b) Chứng minh CIA^=90∘+CBA^2\widehat{CIA}=90^\circ+\dfrac{\widehat{CBA}}{2}.

Tương tự, CICI là phân giác của ACB^\widehat{ACB} nên ICA^=C2\widehat{ICA}=\dfrac{C}{2}; AIAI là phân giác của BAC^\widehat{BAC} nên IAC^=A2\widehat{IAC}=\dfrac{A}{2}.

Xét tam giác CIACIA:
CIA^=180∘−ICA^−IAC^=180∘−C2−A2=180∘−C+A2.\widehat{CIA}=180^\circ-\widehat{ICA}-\widehat{IAC}=180^\circ-\dfrac{C}{2}-\dfrac{A}{2}=180^\circ-\dfrac{C+A}{2}.

Vì C+A=180∘−BC+A=180^\circ-B nên C+A2=90∘−B2\dfrac{C+A}{2}=90^\circ-\dfrac{B}{2}, do đó:
CIA^=180∘−(90∘−B2)=90∘+B2=90∘+CBA^2.(đpcm)\widehat{CIA}=180^\circ-\left(90^\circ-\dfrac{B}{2}\right)=90^\circ+\dfrac{B}{2}=90^\circ+\dfrac{\widehat{CBA}}{2}.\quad\text{(đpcm)}

c) Chứng minh AIB^=90∘+ACB^2\widehat{AIB}=90^\circ+\dfrac{\widehat{ACB}}{2}.

Tương tự, AIAI là phân giác của BAC^\widehat{BAC} nên IAB^=A2\widehat{IAB}=\dfrac{A}{2}; BIBI là phân giác của CBA^\widehat{CBA} nên IBA^=B2\widehat{IBA}=\dfrac{B}{2}.

Xét tam giác AIBAIB:
AIB^=180∘−IAB^−IBA^=180∘−A2−B2=180∘−A+B2.\widehat{AIB}=180^\circ-\widehat{IAB}-\widehat{IBA}=180^\circ-\dfrac{A}{2}-\dfrac{B}{2}=180^\circ-\dfrac{A+B}{2}.

Vì A+B=180∘−CA+B=180^\circ-C nên A+B2=90∘−C2\dfrac{A+B}{2}=90^\circ-\dfrac{C}{2}, do đó:
AIB^=180∘−(90∘−C2)=90∘+C2=90∘+ACB^2.(đpcm)\widehat{AIB}=180^\circ-\left(90^\circ-\dfrac{C}{2}\right)=90^\circ+\dfrac{C}{2}=90^\circ+\dfrac{\widehat{ACB}}{2}.\quad\text{(đpcm)}

Nhận xét. Cả ba kết quả đều lớn hơn 90∘90^\circ, phù hợp vì góc ở tâm nội tiếp luôn là góc tù. Kiểm tra với tam giác đều (A=B=C=60∘A=B=C=60^\circ): BIC^=90∘+30∘=120∘\widehat{BIC}=90^\circ+30^\circ=120^\circ, đúng với ba góc tạo bởi tâm nội tiếp của tam giác đều.

Đáp số

đpcmđpcmđpcm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.