Sách bài tập Toán 9 Tập hai

Giải Bài 11 trang 73 SBT Toán 9

Hình học và đo lường   Đã kiểm

Đề bài

Cho hai tiếp tuyến MAMA và MBMB của đường tròn (O)(O). Gọi NN là điểm sao cho MANBMANB là một hình bình hành.

a) Giả sử NN không nằm trên (O)(O), NANA và NBNB cắt (O)(O) lần lượt tại DD và CC.
– Chứng minh rằng ABCABC là tam giác cân tại đỉnh AA.
– Chứng minh rằng hai cung BCBC và ADAD có số đo bằng nhau.

b) Giả sử NN nằm trên (O)(O).
– Chứng minh rằng MABMAB là tam giác đều.
– Tính độ dài cung ABAB và diện tích của hình quạt tròn ứng với cung ABAB, biết rằng đường tròn (O)(O) có bán kính bằng 6 cm.

Lời giải

## Nhận xét chung (dùng cho cả hai câu)

Vì MA, MBMA,\ MB là hai tiếp tuyến của (O)(O) kẻ từ MM nên MA=MBMA = MB.

Hình bình hành MANBMANB (các đỉnh theo thứ tự M,A,N,BM,A,N,B) có hai cạnh kề MAMA và MBMB bằng nhau, nên nó là hình thoi. Do đó bốn cạnh bằng nhau và:
NB∥MA,NA∥MB,AN=NB=MA=MB.NB \parallel MA,\qquad NA \parallel MB,\qquad AN = NB = MA = MB.

Vì OA=OB=ROA = OB = R và MA=MBMA = MB nên OMOM là đường trung trực của ABAB, đồng thời là tia phân giác của AMB^\widehat{AMB}. Đường chéo MNMN của hình thoi cũng nằm trên phân giác AMB^\widehat{AMB}, nên ba điểm M, O, NM,\ O,\ N thẳng hàng và cả hình đối xứng qua đường thẳng MOMO (phép đối xứng này đổi A↔BA \leftrightarrow B).

---

## a) Trường hợp NN không nằm trên (O)(O)

• Tam giác ABCABC cân tại AA.

Điểm CC nằm trên đường thẳng NBNB, nên dây BCBC nằm trên đường thẳng NBNB. Vì NB∥MANB \parallel MA nên:
BC∥MA.BC \parallel MA.
Mà MAMA là tiếp tuyến của (O)(O) tại AA. Một dây song song với tiếp tuyến tại AA thì AA là điểm chính giữa của cung BCBC (hai cung chắn giữa dây và tiếp tuyến bằng nhau). Do đó:
AB⌢=AC⌢ ⇒ AB=AC.\overset{\frown}{AB} = \overset{\frown}{AC} \ \Rightarrow\ AB = AC.
Vậy tam giác ABCABC cân tại đỉnh AA (đpcm).

• Hai cung BCBC và ADAD có số đo bằng nhau.

Xét phép đối xứng trục MOMO. Phép này biến A↔BA \leftrightarrow B và giữ NN cố định (vì N∈MON \in MO), nên biến đường thẳng NANA thành đường thẳng NBNB, do đó biến giao điểm thứ hai DD của NANA với (O)(O) thành giao điểm thứ hai CC của NBNB với (O)(O), tức D↔CD \leftrightarrow C. Vì phép đối xứng trục giữ nguyên số đo cung nên:
sđ AD⌢=sđ BC⌢(đpcm).\text{sđ}\,\overset{\frown}{AD} = \text{sđ}\,\overset{\frown}{BC} \quad (\text{đpcm}).

*(Cách khác: NA∥MBNA \parallel MB mà MBMB tiếp xúc tại BB nên BB là điểm chính giữa cung ADAD; kết hợp câu trên được BC⌢=AD⌢=2 AB⌢\overset{\frown}{BC}=\overset{\frown}{AD}=2\,\overset{\frown}{AB}.)*

---

##

b) Trường hợp NN nằm trên (O)(O)

• Tam giác MABMAB đều.

Gọi PP là giao điểm hai đường chéo MNMN và ABAB của hình thoi. Khi đó PP là trung điểm của MNMN và của ABAB, đồng thời OM⊥ABOM \perp AB tại PP.

Đặt OM=dOM = d. Tam giác OAMOAM vuông tại AA (OA⊥MAOA \perp MA) có đường cao APAP, theo hệ thức lượng:
OA2=OP⋅OM ⇒ OP=R2d.OA^2 = OP \cdot OM \ \Rightarrow\ OP = \frac{R^2}{d}.
Trên đường thẳng MOMO (lấy OO làm gốc, MM ở vị trí dd), ta có PP ở vị trí R2d\dfrac{R^2}{d}, và NN đối xứng với MM qua PP nên NN ở vị trí 2R2d−d\dfrac{2R^2}{d} - d. Vì N∈(O)N \in (O) nên ON=RON = R:
∣2R2d−d∣=R ⇒ d2−Rd−2R2=0 ⇒ (d−2R)(d+R)=0 ⇒ OM=d=2R.\left| \frac{2R^2}{d} - d \right| = R \ \Rightarrow\ d^2 - Rd - 2R^2 = 0 \ \Rightarrow\ (d - 2R)(d + R) = 0 \ \Rightarrow\ OM = d = 2R.
Trong tam giác vuông OAMOAM:
sin⁡AMO^=OAOM=R2R=12 ⇒ AMO^=30∘ ⇒ AMB^=60∘.\sin\widehat{AMO} = \frac{OA}{OM} = \frac{R}{2R} = \frac12 \ \Rightarrow\ \widehat{AMO} = 30^\circ \ \Rightarrow\ \widehat{AMB} = 60^\circ.
Tam giác MABMAB cân tại MM (MA=MBMA = MB) có AMB^=60∘\widehat{AMB} = 60^\circ nên là tam giác đều (đpcm).

• Độ dài cung ABAB và diện tích hình quạt (R=6R = 6 cm).

Ta có AOM^=90∘−30∘=60∘\widehat{AOM} = 90^\circ - 30^\circ = 60^\circ, nên góc ở tâm AOB^=2AOM^=120∘\widehat{AOB} = 2\widehat{AOM} = 120^\circ. Vậy cung ABAB (nhỏ) có số đo n=120∘n = 120^\circ.

Độ dài cung ABAB:
l=πRn180=π⋅6⋅120180=4π≈12,57 (cm).l = \frac{\pi R n}{180} = \frac{\pi \cdot 6 \cdot 120}{180} = 4\pi \approx 12{,}57\ (\text{cm}).

Diện tích hình quạt tròn ứng với cung ABAB:
S=πR2n360=π⋅62⋅120360=12π≈37,70 (cm2).S = \frac{\pi R^2 n}{360} = \frac{\pi \cdot 6^2 \cdot 120}{360} = 12\pi \approx 37{,}70\ (\text{cm}^2).

*(Kiểm tra: S=l⋅R2=4π⋅62=12πS = \dfrac{l \cdot R}{2} = \dfrac{4\pi \cdot 6}{2} = 12\pi — khớp.)*

Đáp số

Tam giác ABC cân tại A: đpcmsđ cung BC = sđ cung AD: đpcmTam giác MAB đều: đpcmĐộ dài cung AB = 4π ≈ 12,57 cm; diện tích hình quạt = 12π ≈ 37,70 cm²

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.