Sách bài tập Toán 9 Tập hai

Giải Bài 12 trang 73 SBT Toán 9

Hình học và đo lường   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho tam giác nhọn ABCABC và điểm DD nằm giữa BB và CC. Gọi EE và FF lần lượt là chân đường vuông góc hạ từ DD xuống ABAB và ACAC.

a) Gọi II và JJ lần lượt là tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác EBDEBD và tam giác FDCFDC. Chứng minh rằng hai đường tròn (I)(I) và (J)(J) tiếp xúc ngoài với nhau.

b) Giả sử MM là một điểm tuỳ ý khác FF, nằm giữa AA và CC; gọi KK là tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác MDCMDC. Chứng minh rằng hai đường tròn (I)(I) và (K)(K) cắt nhau.

Lời giải

## Phân tích chung

Vì DE⊥ABDE \perp AB tại EE nên ∠BED=90∘\angle BED = 90^\circ; vì DF⊥ACDF \perp AC tại FF nên ∠DFC=90∘\angle DFC = 90^\circ.

## a) Hai đường tròn (I)(I) và (J)(J) tiếp xúc ngoài

Xác định (I)(I). Tam giác EBDEBD vuông tại EE (do ∠BED=90∘\angle BED = 90^\circ). Trong tam giác vuông, cạnh huyền là đường kính của đường tròn ngoại tiếp, nên BDBD là đường kính của (I)(I). Do đó tâm II là trung điểm của BDBD và bán kính
r1=BD2.r_1 = \frac{BD}{2}.

Xác định (J)(J). Tương tự, tam giác FDCFDC vuông tại FF (do ∠DFC=90∘\angle DFC = 90^\circ), nên DCDC là đường kính của (J)(J). Vậy tâm JJ là trung điểm của DCDC và bán kính
r2=DC2.r_2 = \frac{DC}{2}.

Vị trí của I, JI,\,J. Cả II và JJ đều nằm trên đường thẳng BCBC. Vì DD nằm giữa BB và CC nên trên tia BCBC ta có thứ tự B,  I,  D,  J,  CB,\;I,\;D,\;J,\;C, tức DD nằm giữa II và JJ. Khi đó
IJ=ID+DJ=BD2+DC2=r1+r2.IJ = ID + DJ = \frac{BD}{2} + \frac{DC}{2} = r_1 + r_2.

Kết luận. Khoảng cách hai tâm bằng tổng hai bán kính:
IJ=r1+r2,IJ = r_1 + r_2,
nên hai đường tròn (I)(I) và (J)(J) tiếp xúc ngoài với nhau. Điểm tiếp xúc nằm trên đoạn IJIJ, cách II một khoảng r1=IDr_1 = ID, chính là điểm DD. Vậy (I)(I) và (J)(J) tiếp xúc ngoài tại DD (đpcm).

##

b) Hai đường tròn (I)(I) và (K)(K) cắt nhau

Đường tròn (K)(K) ngoại tiếp tam giác MDCMDC nên đi qua DD và CC; đường tròn (I)(I) (đường kính BDBD) cũng đi qua DD. Vậy (I)(I) và (K)(K) có chung điểm DD.

Hai đường tròn có chung một điểm DD thì chỉ có thể xảy ra một trong hai khả năng: *tiếp xúc tại DD* (chỉ chung mình DD), hoặc *cắt nhau tại hai điểm*. Hơn nữa, hai đường tròn qua DD tiếp xúc tại DD khi và chỉ khi hai tâm cùng với DD thẳng hàng (vì điểm tiếp xúc luôn nằm trên đường nối tâm). Ta sẽ chứng tỏ I, D, KI,\,D,\,K không thẳng hàng.

* II là trung điểm BDBD nên I∈BCI \in BC; lại có D∈BCD \in BC. Do đó đường thẳng IDID chính là đường thẳng BCBC. Vậy I, D, KI,\,D,\,K thẳng hàng khi và chỉ khi K∈BCK \in BC.
* KK là tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác MDCMDC nên KK nằm trên đường trung trực của DCDC. Vì DCDC nằm trên BCBC, đường trung trực của DCDC vuông góc với BCBC và cắt BCBC đúng tại trung điểm JJ của DCDC. Do đó K∈BCK \in BC khi và chỉ khi K=JK = J.
* K=JK = J nghĩa là tâm đường tròn ngoại tiếp MDCMDC là trung điểm DCDC, tức DCDC là đường kính của (K)(K), tương đương ∠DMC=90∘\angle DMC = 90^\circ, tức DM⊥MCDM \perp MC hay DM⊥ACDM \perp AC. Điều này xảy ra khi và chỉ khi MM là chân đường vuông góc hạ từ DD xuống ACAC, tức M=FM = F.

Theo giả thiết M≠FM \neq F, nên ∠DMC≠90∘\angle DMC \neq 90^\circ, suy ra K≠JK \neq J, do đó K∉BCK \notin BC, nghĩa là I, D, KI,\,D,\,K không thẳng hàng.

Vậy hai đường tròn (I)(I) và (K)(K) có chung điểm DD nhưng không tiếp xúc tại DD, nên chúng cắt nhau tại hai điểm phân biệt (đpcm).

Đáp số

đpcm (tiếp xúc ngoài tại DD)đpcm (cắt nhau tại hai điểm phân biệt)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.