Sách bài tập Vật lí 10

Giải Bài 13.11 trang 26 SBT Vật lí 10

Bài 13. Tổng hợp và phân tích lực. Cân bằng lực

Đề bài

Một vật chịu tác dụng đồng thời của bốn lực như Hình 13.3. Độ lớn của các lực lần lượt là F1=10F_1 = 10 N, F2=20F_2 = 20 N, F3=22F_3 = 22 N, F4=36F_4 = 36 N. Xác định phương, chiều và độ lớn của hợp lực do các lực này tác dụng lên vật.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 26 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 13.3 vẽ vật (hình tròn nhỏ) ở gốc, chịu bốn lực. Có hai trục: trục ngang Đông – Tây (Đông ở bên trái, Tây ở bên phải) và trục chéo Nam – Bắc (Nam ở phía trên bên phải, Bắc ở phía dưới bên trái). Lực F1⃗\vec{F_1} hướng sang bên trái (về phía Đông) dọc theo trục ngang; F3⃗\vec{F_3} hướng sang bên phải (về phía Tây) dọc theo trục ngang, ngược chiều F1⃗\vec{F_1}. Lực F4⃗\vec{F_4} hướng lên phía trên bên phải (về phía Nam) dọc theo trục chéo; F2⃗\vec{F_2} hướng xuống phía dưới bên trái (về phía Bắc) dọc theo trục chéo, ngược chiều F4⃗\vec{F_4}. Hai trục Đông–Tây và Nam–Bắc vuông góc với nhau.

Lời giải

Phân tích bài toán

Hai trục Đông–Tây và Nam–Bắc vuông góc với nhau, nên ta chọn chúng làm hai trục để tổng hợp lực.

- Trên trục Đông–Tây: F1⃗\vec{F_1} hướng về Đông (F1=10F_1 = 10 N) và F3⃗\vec{F_3} hướng về Tây (F3=22F_3 = 22 N) — hai lực ngược chiều.
- Trên trục Nam–Bắc: F4⃗\vec{F_4} hướng về Nam (F4=36F_4 = 36 N) và F2⃗\vec{F_2} hướng về Bắc (F2=20F_2 = 20 N) — hai lực ngược chiều.

a) Hợp lực của hai lực cùng phương Đông – Tây

Vì F1⃗\vec{F_1} và F3⃗\vec{F_3} ngược chiều, hợp lực của chúng có độ lớn:
F13=F3−F1=22−10=12 NF_{13} = F_3 - F_1 = 22 - 10 = 12 \text{ N}
Vì F3>F1F_3 > F_1 nên F13⃗\vec{F_{13}} hướng về phía Tây.

b) Hợp lực của hai lực cùng phương Nam – Bắc

Vì F4⃗\vec{F_4} và F2⃗\vec{F_2} ngược chiều, hợp lực của chúng có độ lớn:
F24=F4−F2=36−20=16 NF_{24} = F_4 - F_2 = 36 - 20 = 16 \text{ N}
Vì F4>F2F_4 > F_2 nên F24⃗\vec{F_{24}} hướng về phía Nam.

c) Hợp lực của cả bốn lực

Hai lực thành phần F13⃗\vec{F_{13}} (12 N, hướng Tây) và F24⃗\vec{F_{24}} (16 N, hướng Nam) vuông góc với nhau. Áp dụng quy tắc hình bình hành (ở đây là hình chữ nhật):
F=F132+F242=122+162=144+256=400=20 NF = \sqrt{F_{13}^2 + F_{24}^2} = \sqrt{12^2 + 16^2} = \sqrt{144 + 256} = \sqrt{400} = 20 \text{ N}

Phương và chiều: Hợp lực F⃗\vec{F} nằm trong góc phần tư giữa hướng Tây và hướng Nam. Gọi α\alpha là góc hợp bởi F⃗\vec{F} với phương Tây:
tan⁡α=F24F13=1612=43⇒α≈53∘\tan\alpha = \frac{F_{24}}{F_{13}} = \frac{16}{12} = \frac{4}{3} \Rightarrow \alpha \approx 53^\circ

Vậy hợp lực có độ lớn 20 N, hướng về phía Tây – Nam, lệch khỏi hướng Tây một góc khoảng 53∘53^\circ về phía Nam (tương đương lệch khỏi hướng Nam một góc ≈37∘\approx 37^\circ về phía Tây).

Kiểm tra: Bộ số (12; 16; 20) là bộ ba Pythagore 3−4−53-4-5 (nhân 4), nên kết quả F=20F = 20 N là chính xác.

Đáp số

F13=12F_{13} = 12 N, hướng TâyF24=16F_{24} = 16 N, hướng NamF=20F = 20 N, hướng Tây – Nam, lệch ≈53∘\approx 53^\circ so với hướng Tây (về phía Nam)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.