Giải Bài 5.9 trang 10 SBT Vật lí 10
Đề bài
Một tàu ngầm đang lặn xuống theo phương thẳng đứng với vận tốc không đổi . Máy sonar định vị của tàu phát tín hiệu siêu âm theo phương thẳng đứng xuống đáy biển. Biết thời gian tín hiệu đi từ tàu xuống đáy biển là , thời gian tín hiệu phản hồi từ đáy biển tới tàu là , vận tốc của siêu âm trong nước biển là và đáy biển nằm ngang. Tính vận tốc lặn của tàu theo , , .
Lời giải
Phân tích chuyển động của tín hiệu siêu âm và tàu ngầm.
Chọn mốc là mặt đáy biển nằm ngang. Tàu lặn thẳng đứng xuống với vận tốc không đổi ; siêu âm truyền trong nước với vận tốc .
Bước 1. Khoảng cách từ tàu đến đáy biển lúc phát tín hiệu.
Lúc phát (), gọi khoảng cách từ tàu đến đáy biển là . Tín hiệu đi thẳng xuống với vận tốc và tới đáy biển sau thời gian , nên:
Bước 2. Khoảng cách từ tàu đến đáy biển lúc tín hiệu chạm đáy.
Trong thời gian , tàu đã lặn thêm xuống một đoạn , nên lúc tín hiệu chạm đáy, khoảng cách từ tàu đến đáy biển còn:
Bước 3. Tín hiệu phản hồi đuổi theo tàu.
Sau khi phản xạ, tín hiệu đi thẳng lên với vận tốc , còn tàu vẫn đi xuống với vận tốc . Hai bên chuyển động ngược chiều, lại gần nhau với tốc độ . Chúng gặp nhau sau thời gian , nên quãng đường hai bên đi được bằng khoảng cách ban đầu :
Bước 4. Giải tìm .
Kiểm tra: Tàu lặn xuống (lại gần đáy) nên đường về ngắn hơn đường đi : hợp lí. Nếu tàu đứng yên () thì : đúng.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.