Sách bài tập Vật lí 10

Giải Bài 5.8 trang 10 SBT Vật lí 10

Bài 5. Tốc độ và vận tốc   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một ca nô chạy ngang qua một dòng sông, xuất phát từ A, hướng mũi về B. Sau 100 s, ca nô cập bờ bên kia ở điểm C cách B 200 m. Nếu người lái hướng mũi ca nô theo hướng AD và vẫn giữ tốc độ máy như cũ thì ca nô sẽ cập bờ bên kia tại đúng điểm B. Tìm:

a) Vận tốc của dòng nước so với bờ sông.

b) Vận tốc của ca nô so với dòng nước.

c) Chiều rộng của sông.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 10 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình vẽ một dòng sông chảy theo phương nằm ngang, dòng nước chảy từ trái sang phải (các mũi tên ngang chỉ chiều dòng chảy). Điểm A nằm ở bờ dưới. Trên bờ trên có ba điểm D, B, C xếp từ trái sang phải; B nằm thẳng đứng ngay phía trên A nên AB vuông góc với hai bờ (AB là phương thẳng đứng ngang qua sông). C ở bên phải B, D ở bên trái B. Đoạn AD xiên về phía trái; góc giữa AD và phương thẳng đứng AB (tức góc DAB) bằng 60∘60^\circ.

Lời giải

Phân tích hiện tượng

Gọi:
- v⃗13\vec{v}_{13}: vận tốc của ca nô so với bờ (vật 1 – bờ 3),
- v⃗12\vec{v}_{12}: vận tốc của ca nô so với dòng nước (do máy tạo ra, có độ lớn không đổi ở cả hai lần),
- v⃗23\vec{v}_{23}: vận tốc của dòng nước so với bờ.

Công thức cộng vận tốc: v⃗13=v⃗12+v⃗23\vec{v}_{13} = \vec{v}_{12} + \vec{v}_{23}.

Dòng nước chảy dọc theo bờ (phương ngang), AB⊥AB \perp hai bờ.

a) Vận tốc của dòng nước so với bờ

Lần 1: mũi ca nô hướng thẳng về BB nên v⃗12\vec{v}_{12} vuông góc với bờ (dọc ABAB). Thành phần này đưa ca nô sang bờ bên kia, còn dòng nước cuốn ca nô dọc bờ một đoạn BC=200 mBC = 200\ \text{m} trong t=100 st = 100\ \text{s}.

Vì v⃗12⊥v⃗23\vec{v}_{12} \perp \vec{v}_{23}, đoạn trôi theo bờ BCBC chỉ do dòng nước gây ra:

v23=BCt=200100=2 m/s.v_{23} = \frac{BC}{t} = \frac{200}{100} = 2\ \text{m/s}.

b) Vận tốc của ca nô so với dòng nước

Lần 2: mũi ca nô hướng theo ADAD (chếch về phía ngược dòng), góc DAB^=60∘\widehat{DAB} = 60^\circ, và ca nô cập đúng tại BB. Muốn vậy, vận tốc tổng hợp v⃗13\vec{v}_{13} phải nằm dọc ABAB (vuông góc bờ). Khi đó thành phần của v⃗12\vec{v}_{12} dọc theo bờ (ngược dòng) phải khử hết vận tốc dòng nước:

v12sin⁡60∘=v23.v_{12}\sin 60^\circ = v_{23}.

Suy ra:

v12=v23sin⁡60∘=232=43=433≈2,3 m/s.v_{12} = \frac{v_{23}}{\sin 60^\circ} = \frac{2}{\frac{\sqrt{3}}{2}} = \frac{4}{\sqrt{3}} = \frac{4\sqrt{3}}{3} \approx 2,3\ \text{m/s}.

c) Chiều rộng của sông

Chiều rộng sông là đoạn ABAB. Xét lần 1: thành phần vuông góc với bờ chính là toàn bộ v12v_{12} (vì mũi hướng thẳng về BB), đưa ca nô sang bờ trong t=100 st = 100\ \text{s}:

AB=v12⋅t=433×100=40033≈231 m.AB = v_{12}\cdot t = \frac{4\sqrt{3}}{3} \times 100 = \frac{400\sqrt{3}}{3} \approx 231\ \text{m}.

Kiểm tra: Lần 2, sin⁡DAB^=v23v12=22,31≈0,866=sin⁡60∘\sin\widehat{DAB} = \dfrac{v_{23}}{v_{12}} = \dfrac{2}{2,31} \approx 0,866 = \sin 60^\circ → đúng với số liệu đề cho. Hợp lí.

Đáp số

a) v23=2v_{23} = 2 m/sb) v12=433≈2,3v_{12} = \dfrac{4\sqrt{3}}{3} \approx 2,3 m/sc) AB=40033≈231AB = \dfrac{400\sqrt{3}}{3} \approx 231 m

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.