Sách bài tập Vật lí 10

Giải Bài 7.5 trang 11 SBT Vật lí 10

Bài 7. Đồ thị độ dịch chuyển – thời gian

Đề bài

Dựa vào đồ thị ở Hình 7.3, xác định:

a) Vận tốc của mỗi chuyển động.

b) Phương trình của mỗi chuyển động.

c) Vị trí và thời điểm các chuyển động gặp nhau.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 11 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 7.3 là đồ thị độ dịch chuyển – thời gian với trục tung d (km) chia vạch 60, 120, 180 và trục hoành t (h) chia vạch 1, 2, 3. Đường (I) xuất phát từ gốc O, đi dốc lên và đạt d = 180 km tại t = 3 h. Đường (II) xuất phát từ d = 180 km tại t = 0, đi dốc xuống và về d = 0 tại t = 3 h. Đường (III) xuất phát từ gốc O, đi dốc lên thoải và đạt d = 60 km tại t = 3 h. Đường (I) và (II) cắt nhau tại khoảng t = 1,5 h, d = 90 km.

Lời giải

a) Vận tốc của mỗi chuyển động

Vận tốc được xác định bằng độ dốc (hệ số góc) của đường biểu diễn trên đồ thị độ dịch chuyển – thời gian:

v=d2−d1t2−t1v = \dfrac{d_2 - d_1}{t_2 - t_1}

- Chuyển động (I): đi từ OO đến điểm d=180d = 180 km tại t=3t = 3 h:
v1=180−03−0=60 km/hv_1 = \dfrac{180 - 0}{3 - 0} = 60 \text{ km/h}

- Chuyển động (II): đi từ d=180d = 180 km (tại t=0t = 0) về d=0d = 0 tại t=3t = 3 h:
v2=0−1803−0=−60 km/hv_2 = \dfrac{0 - 180}{3 - 0} = -60 \text{ km/h}
(dấu “–” cho biết (II) chuyển động ngược chiều dương, tức ngược chiều (I)).

- Chuyển động (III): đi từ OO đến điểm d=60d = 60 km tại t=3t = 3 h:
v3=60−03−0=20 km/hv_3 = \dfrac{60 - 0}{3 - 0} = 20 \text{ km/h}

b) Phương trình của mỗi chuyển động

Phương trình độ dịch chuyển có dạng d=d0+v td = d_0 + v\,t (với d0d_0 là độ dịch chuyển ban đầu tại t=0t = 0):

- Chuyển động (I): d0=0d_0 = 0, v1=60v_1 = 60 km/h:
d1=60t (km)d_1 = 60t \ (\text{km})

- Chuyển động (II): d0=180d_0 = 180 km, v2=−60v_2 = -60 km/h:
d2=180−60t (km)d_2 = 180 - 60t \ (\text{km})

- Chuyển động (III): d0=0d_0 = 0, v3=20v_3 = 20 km/h:
d3=20t (km)d_3 = 20t \ (\text{km})

(trong đó tt tính bằng giờ).

c) Vị trí và thời điểm các chuyển động gặp nhau

Hai chuyển động gặp nhau khi độ dịch chuyển của chúng bằng nhau.

*Chuyển động (I) và (II):*
60t=180−60t⇒120t=180⇒t=1,5 h60t = 180 - 60t \Rightarrow 120t = 180 \Rightarrow t = 1{,}5 \text{ h}
d=60⋅1,5=90 kmd = 60 \cdot 1{,}5 = 90 \text{ km}
Vậy (I) và (II) gặp nhau tại vị trí d=90d = 90 km, lúc t=1,5t = 1{,}5 h (phù hợp với giao điểm trên Hình 7.3).

*Chuyển động (II) và (III):*
180−60t=20t⇒180=80t⇒t=2,25 h180 - 60t = 20t \Rightarrow 180 = 80t \Rightarrow t = 2{,}25 \text{ h}
d=20⋅2,25=45 kmd = 20 \cdot 2{,}25 = 45 \text{ km}
Vậy (II) và (III) gặp nhau tại vị trí d=45d = 45 km, lúc t=2,25t = 2{,}25 h.

*Chuyển động (I) và (III):*
60t=20t⇒40t=0⇒t=060t = 20t \Rightarrow 40t = 0 \Rightarrow t = 0
Hai chuyển động này cùng xuất phát từ gốc OO (d=0d = 0) tại t=0t = 0 rồi tách xa nhau, nên chỉ “gặp nhau” tại điểm xuất phát.

Kiểm tra: Thay lại các giá trị: tại t=1,5t = 1{,}5 h thì d1=90d_1 = 90 km và d2=180−90=90d_2 = 180 - 90 = 90 km (khớp); tại t=2,25t = 2{,}25 h thì d2=180−135=45d_2 = 180 - 135 = 45 km và d3=45d_3 = 45 km (khớp).

Đáp số

a) v1=60v_1 = 60 km/h; v2=−60v_2 = -60 km/h; v3=20v_3 = 20 km/hb) d1=60td_1 = 60t; d2=180−60td_2 = 180 - 60t; d3=20td_3 = 20t (km, t tính bằng h)c) (I) và (II) gặp nhau tại d=90d = 90 km, t=1,5t = 1,5 h; (II) và (III) gặp nhau tại d=45d = 45 km, t=2,25t = 2,25 h; (I) và (III) cùng xuất phát từ OO tại t=0t = 0

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.