Giải Câu 4 trang 47 SGK Hoá học 10
Đề bài
Borax (), còn gọi là hàn the, là khoáng chất dạng tinh thể. Nhờ có khả năng hoà tan oxide của kim loại, borax được dùng để làm sạch bề mặt kim loại trước khi hàn, chế tạo thuỷ tinh quang học, men đồ sứ,… Một lượng lớn borax được dùng để sản xuất bột giặt.
a) Nêu vị trí trong bảng tuần hoàn của mỗi nguyên tố có trong thành phần của borax và viết cấu hình electron của nguyên tử các nguyên tố đó.
b) Sắp xếp các nguyên tố trên (trừ H) theo chiều bán kính nguyên tử tăng dần và giải thích.
c) Sắp xếp các nguyên tố trên (trừ H) theo chiều độ âm điện giảm dần và giải thích.
Lời giải
Borax được tạo nên từ 4 nguyên tố: Na, B, O, H.
a) Vị trí trong bảng tuần hoàn và cấu hình electron
- H : cấu hình .
→ Ô số 1, chu kì 1, nhóm IA.
- B : cấu hình .
→ Ô số 5, chu kì 2, nhóm IIIA (có 3 electron hoá trị, electron cuối vào phân lớp p).
- O : cấu hình .
→ Ô số 8, chu kì 2, nhóm VIA (có 6 electron hoá trị).
- Na : cấu hình .
→ Ô số 11, chu kì 3, nhóm IA (có 1 electron hoá trị ở lớp ngoài cùng).
b) Sắp xếp theo chiều bán kính nguyên tử tăng dần (trừ H): B, O, Na
- B và O cùng thuộc chu kì 2. Trong một chu kì, theo chiều tăng dần điện tích hạt nhân, bán kính nguyên tử giảm dần. Vì nên bán kính .
- Na thuộc chu kì 3, nguyên tử có 3 lớp electron (nhiều hơn B và O là 2 lớp) nên bán kính lớn nhất.
→ Chiều bán kính nguyên tử tăng dần: .
c) Sắp xếp theo chiều độ âm điện giảm dần (trừ H): O, B, Na
- O và B cùng thuộc chu kì 2. Trong một chu kì, theo chiều tăng điện tích hạt nhân, độ âm điện tăng dần. Vì nên độ âm điện của O lớn hơn B.
- Na là kim loại điển hình (chu kì 3, nhóm IA), có ít lớp electron ngoài cùng dễ nhường electron, tính phi kim yếu nhất nên độ âm điện nhỏ nhất.
→ Chiều độ âm điện giảm dần: .
*(Tham khảo giá trị độ âm điện: O = 3,44; B = 2,04; Na = 0,93 — phù hợp thứ tự trên.)*
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.