Sách giáo khoa Hoá học 11

Giải Hoạt động trang 35 SGK Hoá học 11

Bài 5. Ammonia. Muối ammonium   Đã kiểm chéo

Đề bài

Sưu tầm một số hình ảnh để báo cáo, thuyết trình về ứng dụng của ammonia trong thực tiễn. Sử dụng các tính chất vật lí và hoá học để giải thích cơ sở khoa học của các ứng dụng này.

Lời giải

Gợi ý báo cáo – thuyết trình: Ứng dụng của ammonia trong thực tiễn

(Mỗi ứng dụng gắn với hình ảnh sưu tầm và được giải thích bằng tính chất vật lí, hoá học của ammonia đã học trong SGK.)

a) Sản xuất phân đạm (ứng dụng lớn nhất)

*Hình ảnh gợi ý:* nhà máy đạm, bao phân urea (NH2)2CO(NH_2)_2CO, phân NH4NO3NH_4NO_3, (NH4)2SO4(NH_4)_2SO_4 rải trên ruộng.

*Cơ sở khoa học:* Phân tử ammonia NH3NH_3 có nguyên tố nitrogen ở số oxi hoá −3-3, là dạng nitrogen cây trồng dễ hấp thụ. Nhờ tính base (nguyên tử N còn cặp electron chưa liên kết), NH3NH_3 nhận proton của acid tạo muối ammonium:

2NH3+H2SO4→(NH4)2SO42NH_3 + H_2SO_4 \rightarrow (NH_4)_2SO_4
NH3+HNO3→NH4NO3NH_3 + HNO_3 \rightarrow NH_4NO_3

Muối ammonium tan tốt, cung cấp đạm cho cây. NH3NH_3 cũng là nguyên liệu tổng hợp urea – loại phân đạm có hàm lượng nitrogen cao nhất.

b) Sản xuất nitric acid HNO3HNO_3

*Hình ảnh gợi ý:* sơ đồ dây chuyền sản xuất HNO3HNO_3, tháp oxi hoá.

*Cơ sở khoa học:* N trong NH3NH_3 ở mức oxi hoá thấp (−3)(-3) nên NH3NH_3 có tính khử, bị oxi hoá bởi O2O_2 có xúc tác PtPt tạo NONO, đây là bước đầu điều chế HNO3HNO_3 (nguyên liệu cho phân bón, thuốc nổ, phẩm nhuộm):

4NH3+5O2→to,Pt4NO+6H2O4NH_3 + 5O_2 \xrightarrow{t^o, Pt} 4NO + 6H_2O

c) Chất làm lạnh (môi chất lạnh) trong công nghiệp

*Hình ảnh gợi ý:* hệ thống làm lạnh kho đông, nhà máy nước đá, điều hoà công nghiệp dùng NH3NH_3.

*Cơ sở khoa học:* dựa vào tính chất vật lí: NH3NH_3 dễ hoá lỏng (nhiệt độ sôi −33,3 oC-33{,}3\,^{o}C) và khi bay hơi thu nhiệt lớn từ môi trường xung quanh làm hạ nhiệt độ, nên được dùng làm môi chất trong máy lạnh, kho đông lạnh.

d) Dung dịch ammonia (amoniac) tẩy rửa, trong phòng thí nghiệm

*Hình ảnh gợi ý:* lọ dung dịch NH3NH_3, nước lau kính có ammonia.

*Cơ sở khoa học:* NH3NH_3 tan rất nhiều trong nước (thí nghiệm "vòi phun") tạo dung dịch có tính base yếu:

NH3+H2O⇌NH4++OH−NH_3 + H_2O \rightleftharpoons NH_4^+ + OH^-

Môi trường base giúp làm sạch dầu mỡ, vết bẩn; dung dịch cũng dùng để nhận biết, tạo phức trong phòng thí nghiệm.

e) Nguyên liệu tổng hợp nhiều hoá chất khác

*Hình ảnh gợi ý:* sơ đồ sản xuất soda, thuốc nổ, tơ sợi, dược phẩm.

*Cơ sở khoa học:* từ NH3NH_3 (và các sản phẩm của nó như HNO3HNO_3, muối ammonium) tổng hợp được soda Na2CO3Na_2CO_3, thuốc nổ, phẩm nhuộm, dược phẩm… nhờ khả năng tham gia phản ứng acid – base và phản ứng oxi hoá – khử.

Kết luận: Hầu hết ứng dụng của ammonia đều bắt nguồn từ hai nhóm tính chất: tính chất vật lí (dễ hoá lỏng, thu nhiệt khi bay hơi, tan nhiều trong nước) và tính chất hoá học (tính base do cặp electron của N, tính khử do N ở số oxi hoá −3-3).

Đáp số

Phân đạm: dựa vào N(-3) dễ hấp thụ + tính base tạo muối ammoniumSản xuất HNO₃: dựa vào tính khử của NH₃ (4NH₃ + 5O₂ →xt NO)Chất làm lạnh: dựa vào NH₃ dễ hoá lỏng và thu nhiệt khi bay hơiDung dịch tẩy rửa, PTN: dựa vào NH₃ tan nhiều, tạo base yếuTổng hợp soda, thuốc nổ, dược phẩm: dựa vào phản ứng acid–base và oxi hoá–khử

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.