Sách giáo khoa Hoá học 11

Giải Hoạt động trang 35 SGK Hoá học 11

Bài 5. Ammonia. Muối ammonium   Đã kiểm chéo

Đề bài

Vận dụng kiến thức về cân bằng hoá học, tốc độ phản ứng, biến thiên enthalpy để giải thích các điều kiện của phản ứng sản xuất ammonia, cụ thể:
1. Nếu tăng hoặc giảm nhiệt độ sẽ ảnh hưởng đến sự chuyển dịch cân bằng và tốc độ phản ứng như thế nào?
2. Nếu giảm áp suất, cân bằng chuyển dịch theo chiều nào? Tại sao không thực hiện ở áp suất cao hơn?
3. Vai trò của chất xúc tác trong phản ứng là gì?

Lời giải

Phản ứng sản xuất ammonia (quá trình Haber – Bosch):

N2(g)+3H2(g)⇌2NH3(g)ΔrH298o=−92 kJ<0N_2(g) + 3H_2(g) \rightleftharpoons 2NH_3(g) \qquad \Delta_r H^o_{298} = -92\ \text{kJ} < 0

Đây là phản ứng toả nhiệt theo chiều thuận và có số mol khí giảm (4 mol khí →\rightarrow 2 mol khí). Dựa vào nguyên lí chuyển dịch cân bằng Le Chatelier, tốc độ phản ứng và biến thiên enthalpy, ta giải thích các điều kiện như sau:

a) Ảnh hưởng của nhiệt độ

- Phản ứng thuận toả nhiệt (ΔrH<0\Delta_r H < 0) nên:
- Tăng nhiệt độ ⇒\Rightarrow cân bằng chuyển dịch theo chiều nghịch (chiều thu nhiệt, phân huỷ NH3NH_3) ⇒\Rightarrow hiệu suất tạo NH3NH_3 giảm. Tuy nhiên, tăng nhiệt độ lại làm tốc độ phản ứng tăng.
- Giảm nhiệt độ ⇒\Rightarrow cân bằng chuyển dịch theo chiều thuận (tạo thêm NH3NH_3) ⇒\Rightarrow hiệu suất tăng, nhưng tốc độ phản ứng giảm (phản ứng diễn ra quá chậm, không có lợi về mặt kinh tế).
- Vì hai yếu tố (hiệu suất và tốc độ) đối nghịch nhau nên trong thực tế người ta chọn nhiệt độ vừa phải, khoảng 400−450 oC400 - 450\ ^oC, kết hợp với chất xúc tác để vừa đạt tốc độ đủ nhanh, vừa giữ được hiệu suất hợp lí.

b) Ảnh hưởng của áp suất

- Chiều thuận làm giảm số mol khí (4 mol →\rightarrow 2 mol). Theo nguyên lí Le Chatelier:
- Giảm áp suất ⇒\Rightarrow cân bằng chuyển dịch theo chiều làm tăng số mol khí, tức là chiều nghịch ⇒\Rightarrow hiệu suất tạo NH3NH_3 giảm.
- Do đó phản ứng được thực hiện ở áp suất cao (khoảng 150−200150 - 200 atm) để cân bằng chuyển dịch theo chiều thuận, làm tăng hiệu suất.
- Không thực hiện ở áp suất cao hơn nữa vì: áp suất càng cao thì hệ thống thiết bị, máy nén, đường ống... phải chịu áp lực rất lớn, tốn kém và kém an toàn. Lợi ích tăng thêm về hiệu suất không bù lại được chi phí và rủi ro, nên chỉ chọn áp suất cao ở mức hợp lí.

c) Vai trò của chất xúc tác

- Chất xúc tác (thường là sắt (Fe) có thêm chất phụ trợ) có vai trò làm tăng tốc độ phản ứng, giúp hệ nhanh đạt tới trạng thái cân bằng.
- Chất xúc tác không làm chuyển dịch cân bằng, tức không làm tăng hiệu suất của phản ứng; nó làm tăng tốc độ của cả phản ứng thuận và nghịch như nhau. Nhờ xúc tác mà phản ứng có thể đạt tốc độ đủ lớn ngay ở nhiệt độ không quá cao, qua đó vẫn giữ được hiệu suất tương đối cao.

Đáp số

Tăng nhiệt độ: cân bằng dịch chiều nghịch (giảm hiệu suất NH3NH_3) nhưng tốc độ tăng; giảm nhiệt độ thì ngược lại ⇒\Rightarrow chọn 400−450 oC400-450\ ^oCGiảm áp suất: cân bằng dịch chiều nghịch (giảm NH3NH_3); không dùng áp suất cao hơn vì thiết bị tốn kém, kém an toàn, không kinh tếChất xúc tác (Fe) làm tăng tốc độ phản ứng, giúp nhanh đạt cân bằng, không làm chuyển dịch cân bằng nên không làm tăng hiệu suất

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.