Giải Luyện tập 2 trang 18 SGK Lịch sử 12

Gợi ý trả lời

Luyện tập 2 (trang 18). Sơ đồ tư duy về nguyên nhân và tác động của sự sụp đổ Trật tự thế giới hai cực I-an-ta.

Dưới đây là một phương án trình bày sơ đồ tư duy (dạng phân nhánh), em có thể vẽ lại thành hình với từ khoá trung tâm là "Sự sụp đổ Trật tự hai cực I-an-ta", toả ra hai nhánh lớn: *Nguyên nhân* và *Tác động*.

```
┌──────────────────────────────────────────┐
│ SỰ SỤP ĐỔ TRẬT TỰ THẾ GIỚI HAI CỰC I-AN-TA │
└──────────────────────────────────────────┘
│ │
① NGUYÊN NHÂN ② TÁC ĐỘNG
```

a) Nhánh ① – Nguyên nhân sụp đổ

- Chạy đua vũ trang kéo dài, tốn kém: cuộc đối đầu Xô – Mỹ trong Chiến tranh lạnh làm suy giảm sức mạnh kinh tế của cả hai siêu cường, đặc biệt là Liên Xô.
- Sự khủng hoảng, trì trệ rồi tan rã của Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu (1989 – 1991): một trong hai cực của trật tự không còn tồn tại → trật tự hai cực mất chỗ dựa.
- Sự vươn lên của nhiều trung tâm, nhiều lực lượng: Tây Âu, Nhật Bản phát triển mạnh và cạnh tranh với Mỹ; phong trào giải phóng dân tộc thắng lợi, hệ thống thuộc địa sụp đổ, nhiều nước mới giành độc lập vươn lên.
- Xu thế hoà hoãn Đông – Tây: hai siêu cường từng bước thoả thuận hạn chế vũ khí, chấm dứt Chiến tranh lạnh (năm 1989), làm nền tảng đối đầu hai cực tan rã.

b) Nhánh ② – Tác động đối với tình hình thế giới

- Chấm dứt Chiến tranh lạnh, chấm dứt đối đầu hai cực: quan hệ quốc tế chuyển từ đối đầu sang hoà hoãn, đối thoại và hợp tác.
- Hình thành xu thế thế giới đa cực: bên cạnh Mỹ (siêu cường duy nhất còn lại) xuất hiện và vươn lên nhiều trung tâm quyền lực như Trung Quốc, Nga, Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản, Ấn Độ…
- Mỹ ra sức thiết lập trật tự "đơn cực" do Mỹ lãnh đạo nhưng không thực hiện được, do sự vươn lên của các cường quốc khác.
- Các quốc gia điều chỉnh chiến lược phát triển: lấy phát triển kinh tế làm trọng tâm, mở rộng hợp tác, hội nhập quốc tế; hoà bình, hợp tác trở thành xu thế chủ đạo.
- Xuất hiện những nhân tố bất ổn mới: xung đột sắc tộc, tôn giáo, tranh chấp lãnh thổ, khủng bố, ly khai… ở nhiều khu vực, đe doạ hoà bình và an ninh thế giới.

→ Như vậy, sự sụp đổ của Trật tự hai cực I-an-ta bắt nguồn từ sự suy yếu, tan rã của Liên Xô cùng sự vươn lên của nhiều lực lượng, dẫn tới chấm dứt Chiến tranh lạnh và mở ra một thế giới đang vận động theo xu thế đa cực, hoà bình – hợp tác nhưng vẫn tiềm ẩn bất ổn.