Giải Bài 2 trang 94 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Theo bạn, trong văn nghị luận, yếu tố tự sự có thể sử dụng ở những trường hợp nào và với mức độ ra sao?
Gợi ý trả lời
Yêu cầu: Xác định những trường hợp có thể sử dụng yếu tố tự sự trong văn nghị luận và mức độ sử dụng cho phù hợp.
Trong văn nghị luận, mục đích chính là thuyết phục người đọc, người nghe về một quan điểm, tư tưởng bằng hệ thống luận điểm, lí lẽ và bằng chứng. Tuy vậy, nếu chỉ dùng lí lẽ và lập luận thuần túy, bài viết dễ khô khan, trừu tượng. Vì thế, người viết thường đưa thêm yếu tố tự sự (kể lại sự việc, câu chuyện, sự kiện) để bài văn thêm sinh động, cụ thể và giàu sức thuyết phục. Có thể trả lời theo hai ý:
a) Những trường hợp có thể sử dụng yếu tố tự sự
- Khi cần kể lại một sự việc, một câu chuyện, một sự kiện có thật (trong đời sống, lịch sử, văn học) để làm bằng chứng minh họa, soi sáng cho luận điểm, giúp lí lẽ trở nên cụ thể, đáng tin.
- Khi cần dẫn ra một tình huống, một trải nghiệm để nêu vấn đề, khơi gợi sự chú ý hoặc tạo điểm tựa cho việc bàn luận.
- Khi muốn tác động đến tình cảm, cảm xúc của người đọc, người nghe: một câu chuyện nhỏ, một mẩu chuyện giàu ý nghĩa khiến vấn đề trừu tượng trở nên gần gũi, dễ đồng cảm, từ đó tăng sức thuyết phục.
- Khi cần tạo sự sinh động, hấp dẫn, tránh lối lập luận khô khan, đơn điệu.
b) Mức độ sử dụng
- Yếu tố tự sự chỉ đóng vai trò hỗ trợ, phụ trợ cho lập luận, không được lấn át luận điểm, lí lẽ và bằng chứng — bởi nghị luận vẫn là phương thức biểu đạt chính của văn bản.
- Cần sử dụng một cách chừng mực, chọn lọc, đúng chỗ, đúng lúc: chỉ kể những chi tiết, sự việc thật sự liên quan và phục vụ trực tiếp cho việc làm sáng tỏ luận điểm.
- Khi kể, nên kể ngắn gọn, cô đọng, hướng việc kể vào mục đích nghị luận; sau khi kể phải quay về bàn luận, phân tích, rút ra ý nghĩa, không sa đà vào kể lể chi tiết như trong văn tự sự.
- Nếu lạm dụng, kể quá nhiều hoặc quá dài, bài viết sẽ lạc sang văn tự sự, làm mờ nhạt tính chất nghị luận và giảm sức thuyết phục.
Kết luận: Yếu tố tự sự được dùng khi cần nêu bằng chứng, khơi gợi vấn đề, tác động tình cảm và làm bài văn sinh động; nhưng phải dùng ở mức độ vừa phải, có chọn lọc, luôn phục vụ và phụ thuộc vào mạch lập luận chính của văn nghị luận.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.