Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập hai

Giải Câu 3 trang 110 SGK Ngữ văn 10

Một đời như kẻ tìm đường (Phan Văn Trường)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Chỉ ra các yếu tố tự sự, biểu cảm và phân tích tác dụng của chúng trong văn bản.
(văn bản: Một đời như kẻ tìm đường – Phan Văn Trường)

Gợi ý trả lời

Văn bản *Một đời như kẻ tìm đường* của Phan Văn Trường là một văn bản nghị luận, nhưng tác giả đã khéo léo đan cài các yếu tố tự sự và biểu cảm để lí lẽ trở nên sinh động, giàu sức thuyết phục. Có thể chỉ ra và phân tích như sau:

a) Các yếu tố tự sự

- Tác giả kể lại những mốc quan trọng trong hành trình cuộc đời mình: chuyện năm 14 tuổi phải chọn ban học (ban toán, ban triết hay ban cổ ngữ) mà bản thân còn mơ hồ, không thực sự hiểu mình muốn gì; chuyện lớn lên tiếp tục phải lựa chọn nghề nghiệp, công việc, hướng đi.
- Tác giả thuật lại những trải nghiệm, những lần "tìm đường" rồi lại đổi hướng trong suốt cuộc đời: đi học, đi làm, bôn ba, va vấp, trưởng thành dần qua từng lựa chọn.
- Mạch kể được tổ chức theo dòng thời gian từ thuở niên thiếu đến khi đã đi gần hết cuộc đời, như một câu chuyện đời người chân thực của chính tác giả.

→ *Tác dụng của yếu tố tự sự:* những câu chuyện có thật từ chính cuộc đời tác giả làm cho vấn đề bàn luận (hành trình tìm đường, tìm lẽ sống của mỗi con người) trở nên cụ thể, chân thực, gần gũi và đáng tin cậy. Người đọc không bị thuyết giáo bằng lí lẽ khô khan mà được dẫn dắt bằng trải nghiệm sống, nhờ đó dễ đồng cảm và tự soi chiếu vào chính mình. Đồng thời, các câu chuyện cũng đóng vai trò là dẫn chứng sinh động cho những suy ngẫm, triết lí mà tác giả muốn khẳng định.

b) Các yếu tố biểu cảm

- Tác giả trực tiếp bộc lộ cảm xúc, tâm trạng của mình qua các chặng đường đời: sự hoang mang, bối rối khi còn trẻ phải lựa chọn mà chưa hiểu mình; nỗi băn khoăn, trăn trở trước những ngã rẽ; và nhất là sự thấu hiểu, lắng đọng, bình thản khi đã đi gần hết cuộc đời và ngộ ra ý nghĩa của việc "tìm đường".
- Giọng văn mang đậm chất tâm tình, chiêm nghiệm, suy tư; nhiều câu văn như lời tự bạch, tự nhủ với chính mình và sẻ chia với người đọc.
- Thái độ, tình cảm của tác giả được gửi gắm qua những câu khẳng định đúc kết mang màu sắc triết lí sống (ví dụ: hướng đi không quan trọng bằng cách ta sống và cho đi trên con đường ấy; hạnh phúc nằm ngay trong hành trình tìm kiếm chứ không phải ở đích đến).

→ *Tác dụng của yếu tố biểu cảm:* việc bộc lộ cảm xúc, suy ngẫm khiến văn bản thấm thía, lay động và truyền cảm hứng, giúp người đọc cảm nhận được chiều sâu tâm hồn và sự từng trải của tác giả. Yếu tố biểu cảm làm cho những bài học, triết lí sống không còn là lời khuyên áp đặt mà trở thành những chiêm nghiệm chân thành, có sức lan tỏa, dễ chạm đến trái tim và khơi gợi người đọc tự suy ngẫm về con đường của chính mình.

c) Nhận xét chung về sự kết hợp

- Trong một văn bản nghị luận, yếu tố tự sự cung cấp dẫn chứng chân thực, còn yếu tố biểu cảm bồi đắp cảm xúc và chiều sâu tư tưởng. Hai yếu tố này hòa quyện, hỗ trợ cho mạch lí lẽ: tự sự làm luận điểm *đáng tin*, biểu cảm làm luận điểm *lay động*.
- Nhờ đó, văn bản vừa giàu tính thuyết phục bằng lí trí, vừa giàu sức truyền cảm bằng tình cảm, khiến thông điệp "mỗi người là một kẻ tìm đường, và điều đáng quý là cách ta sống trên hành trình ấy" trở nên sâu sắc, ám ảnh và giàu giá trị nhân văn.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.