Giải Câu 3 trang 111 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Người kể chuyện trong đoạn trích này là ai? Hãy tìm hiểu một số thông tin về hình thức kể chuyện sử thi của người Ê-đê.
(văn bản: Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời (trích sử thi Đăm Săn))
Gợi ý trả lời
a) Người kể chuyện trong đoạn trích
Người kể chuyện trong đoạn trích *Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời* (trích sử thi *Đăm Săn*) là người kể chuyện ẩn danh (giấu mình), kể theo ngôi thứ ba. Người kể không xưng "tôi", không tham gia vào câu chuyện mà đứng bên ngoài, thuật lại hành động, lời nói của Đăm Săn và các nhân vật khác một cách khách quan.
Tuy đứng ngoài câu chuyện nhưng người kể lại là người nắm giữ và lưu truyền câu chuyện của cộng đồng; giọng kể mang thái độ ngưỡng mộ, ngợi ca người anh hùng Đăm Săn. Thực chất, đây chính là tiếng nói của nghệ nhân dân gian — người thay mặt cộng đồng Ê-đê kể lại chiến công, khát vọng của tù trưởng anh hùng, nên lời kể vừa trang trọng, hào hùng vừa thấm đẫm tình cảm, niềm tự hào của cả cộng đồng.
b) Hình thức kể chuyện sử thi của người Ê-đê
Một số thông tin về hình thức kể chuyện (diễn xướng) sử thi của người Ê-đê:
- Tên gọi: Sử thi của người Ê-đê được gọi là khan (người Mnông gọi là *ót n'drong*, người Ba-na gọi là *h'amon*). *Đăm Săn* là một *khan* tiêu biểu.
- Phương thức lưu truyền: Chủ yếu bằng truyền miệng từ đời này sang đời khác, không có văn bản cố định; nhờ trí nhớ và tài năng của nghệ nhân mà tác phẩm được bảo tồn.
- Hình thức diễn xướng: Sử thi được hát – kể (diễn xướng) chứ không phải đọc. Nghệ nhân vừa kể bằng lời văn vần, văn xuôi xen nhau, vừa hát, ngâm theo những làn điệu, ngữ điệu phù hợp với từng tình huống, từng nhân vật.
- Người diễn xướng: Là các nghệ nhân dân gian có tài, thuộc lòng tác phẩm, giàu kinh nghiệm; họ được cộng đồng quý trọng. Khi kể, nghệ nhân nhập vai, thể hiện cả giọng điệu, cử chỉ, cảm xúc của nhân vật.
- Không gian và thời gian diễn xướng: Thường diễn ra vào ban đêm, bên bếp lửa nhà sàn, trong những dịp lễ hội, mừng mùa, sinh hoạt cộng đồng (như lễ bỏ mả, mừng nhà mới…). Mọi người quây quần nghe kể suốt nhiều đêm liền.
- Ý nghĩa: Diễn xướng sử thi là sinh hoạt văn hóa – tinh thần quan trọng, gắn kết cộng đồng, giáo dục thế hệ sau về lịch sử, phong tục, lí tưởng và khát vọng chinh phục thiên nhiên, xây dựng cộng đồng giàu mạnh của người Ê-đê.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.