Giải Câu 2 trang 111 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Lời kể, lời miêu tả, lời đối thoại có vai trò gì trong việc khắc hoạ nhân vật? Hãy làm rõ những đặc trưng của lời văn sử thi trong đoạn trích này.
(văn bản: Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời (trích sử thi Đăm Săn))
Gợi ý trả lời
## Câu 2 (trang 112) — Vai trò của lời kể, lời miêu tả, lời đối thoại và đặc trưng lời văn sử thi
a) Vai trò của lời kể, lời miêu tả, lời đối thoại trong việc khắc hoạ nhân vật
- Lời kể: Người kể chuyện (ngôi thứ ba, toàn tri) thuật lại hành trình Đăm Săn rời buôn làng, băng rừng vượt suối đi tìm và cầu hôn Nữ Thần Mặt Trời. Lời kể dựng nên *mạch sự kiện* và đặt nhân vật vào chuỗi thử thách phi thường, qua đó làm nổi bật khát vọng lớn lao, ý chí chinh phục, tầm vóc kì vĩ và cả bi kịch của người anh hùng (cuối cùng chết ngập trong Rừng Sáp Đen). Nhờ lời kể, Đăm Săn hiện lên như một hình tượng tiêu biểu cho cả cộng đồng, cho lí tưởng và ước mơ của người Ê-đê.
- Lời miêu tả: Tập trung dựng *chân dung và không gian* theo lối phóng đại, so sánh trùng điệp. Vẻ đẹp của Đăm Săn, của Nữ Thần Mặt Trời, sự giàu có nơi nhà Trời, sự hiểm trở của Rừng Sáp Đen… đều được tô đậm bằng những hình ảnh choáng ngợp. Miêu tả khiến nhân vật mang *vẻ đẹp lí tưởng hoá, phi thường*, vượt trên con người đời thường, đúng tầm vóc một anh hùng sử thi.
- Lời đối thoại: Cuộc đối thoại giữa Đăm Săn với Nữ Thần Mặt Trời (và với các nhân vật khác) *bộc lộ trực tiếp tính cách, bản lĩnh và khát vọng* của chàng: dứt khoát, kiêu hùng, dám theo đuổi điều lớn lao đến cùng dù bị can ngăn, cảnh báo về hiểm nguy. Qua lời đáp, người đọc thấy được sự ngang tàng, quyết liệt và cả sự bướng bỉnh dẫn tới kết cục bi thảm của nhân vật.
→ Ba loại lời văn phối hợp: lời kể tạo khung hành động, lời miêu tả tô đậm tầm vóc, lời đối thoại hé lộ nội tâm và tính cách — cùng khắc hoạ một Đăm Săn vừa kì vĩ, phi thường vừa mang bi kịch của khát vọng vượt giới hạn.
b) Những đặc trưng của lời văn sử thi trong đoạn trích
- Giọng điệu trang trọng, ngợi ca, thành kính đối với người anh hùng và cộng đồng.
- Biện pháp phóng đại (cường điệu): tầm vóc, sức mạnh, hành động của Đăm Săn và sự kì vĩ của thiên nhiên đều được thổi phồng đến mức siêu phàm.
- So sánh, ví von trùng điệp, giàu hình ảnh lấy từ thiên nhiên và đời sống Tây Nguyên (núi rừng, cây cối, muông thú, chiêng ché…).
- Lối nói điệp ngữ, trùng điệp, liệt kê tạo nhịp điệu ngân vang, hùng tráng, phù hợp với hình thức *kể – hát* (diễn xướng) của sử thi.
- Ngôn ngữ đậm màu sắc văn hoá Ê-đê, mang tính cộng đồng, thể hiện quan niệm, lí tưởng và ước mơ chung của dân tộc.
→ Lời văn sử thi vì thế vừa *trang nghiêm, hào hùng*, vừa *giàu chất tạo hình và nhạc tính*, góp phần lí tưởng hoá hình tượng người anh hùng cộng đồng.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.