Giải Câu 5 trang 111 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Bạn có suy nghĩ gì về cái chết của Đăm Săn trong Rừng Đen? Phải chăng đó là kết quả tất yếu của việc theo đuổi một mục tiêu vượt quá giới hạn con người?
(văn bản: Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời (trích sử thi Đăm Săn))
Gợi ý trả lời
a) Diễn biến cái chết của Đăm Săn trong Rừng Đen (Rừng Sáp Đen)
Sau khi đến nhà Nữ Thần Mặt Trời và bị nàng từ chối lời cầu hôn, Đăm Săn quyết định ra về. Nữ Thần đã cảnh báo: nếu chàng đi, Mặt Trời lên thì đất sẽ nhão ra, chàng sẽ chết ngập trong bùn lầy của Rừng Đen. Bất chấp lời can, Đăm Săn vẫn thúc ngựa ra đi. Quả nhiên, khi Mặt Trời lên cao, đất nhão thành bùn, ngựa và người cứ lún dần; Đăm Săn chết ngập trong Rừng Sáp Đen – nơi bùn đất nuốt chửng cả anh hùng.
b) Suy nghĩ về cái chết ấy
- *Về tính chất bi tráng:* Cái chết của Đăm Săn không phải cái chết hèn kém mà là cái chết của một anh hùng dám vượt lên mọi giới hạn. Chàng chết khi đang theo đuổi khát vọng chinh phục cái đẹp tuyệt đích (Nữ Thần Mặt Trời), khát vọng vươn tới tầm vóc vũ trụ. Đó là cái chết bi tráng – vừa gợi niềm thương tiếc, vừa gợi sự ngưỡng mộ, ngợi ca.
- *Về ý nghĩa biểu tượng:* Nữ Thần Mặt Trời tượng trưng cho cái siêu phàm, cho giới hạn mà con người trần thế không thể chạm tới. Rừng Đen là ranh giới giữa cõi người và cõi thần. Việc Đăm Săn bị bùn đất nuốt chửng cho thấy khát vọng của chàng đã vượt khỏi khuôn khổ cộng đồng và quy luật tự nhiên mà con người thời ấy quan niệm.
c) "Phải chăng đó là kết quả tất yếu của việc theo đuổi một mục tiêu vượt quá giới hạn con người?"
- *Ở một phương diện, đúng là tất yếu:* Khi con người muốn vươn tới cái tuyệt đối, cái siêu nhiên vốn nằm ngoài tầm với, thất bại gần như được báo trước. Lời cảnh báo của Nữ Thần chính là tiếng nói của quy luật: có những giới hạn mà sức người, dù phi thường, cũng không thể vượt qua. Theo nghĩa đó, cái chết của Đăm Săn là hệ quả lôgic của một tham vọng "quá tầm".
- *Nhưng không nên chỉ nhìn đó là sự trừng phạt:* Sử thi không lên án Đăm Săn. Trái lại, tác giả dân gian ngợi ca chính cái khát vọng lớn lao, không chịu an phận ấy. Giá trị của người anh hùng sử thi nằm ở chỗ dám mơ ước và dám hành động đến cùng, dám đương đầu với cả thần linh và tự nhiên. Cái chết khép lại cuộc đời nhưng mở ra tầm vóc bất tử của một hình tượng lí tưởng – hiện thân cho sức mạnh và khát vọng vươn lên của cả cộng đồng Ê-đê.
- *Kết luận:* Cái chết của Đăm Săn trong Rừng Đen vừa mang tính tất yếu (vì chàng theo đuổi mục tiêu vượt quá giới hạn con người), vừa mang vẻ đẹp bi tráng đáng trân trọng. Nó cho thấy một triết lí nhân sinh của sử thi: con người nhỏ bé trước vũ trụ, nhưng chính khát vọng vượt giới hạn mới làm nên tầm vóc anh hùng và khiến hình tượng ấy sống mãi trong lòng cộng đồng.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.