Giải Câu 6 trang 111 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Qua đoạn trích Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời, bạn nhận ra những đặc trưng nào trong phong tục, tập quán, tín ngưỡng của người Ê-đê xưa?
(văn bản: Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời (trích sử thi Đăm Săn))
Gợi ý trả lời
Câu 6 (trang 112). Qua đoạn trích *Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời*, có thể nhận ra nhiều nét đặc trưng trong phong tục, tập quán và tín ngưỡng của người Ê-đê xưa. Có thể trình bày thành các ý sau:
a) Tín ngưỡng đa thần, sùng bái tự nhiên
- Người Ê-đê quan niệm vạn vật đều có thần: có Nữ Thần Mặt Trời, có thần Đất, thần Trời; rừng Sáp Đen, rừng Đất Đen là nơi linh thiêng, đầy sức mạnh siêu nhiên. Việc Đăm Săn đi "bắt" Nữ Thần Mặt Trời về làm vợ cho thấy họ hình dung các hiện tượng tự nhiên (mặt trời) thành những vị thần có hình hài, tính cách như con người.
- Niềm tin vào thế giới thần linh chi phối số phận con người: lời cảnh báo của Nữ Thần Mặt Trời, cái chết của Đăm Săn trong rừng Sáp Đen khi sa lầy đều thể hiện quan niệm con người không thể cưỡng lại ý trời, không thể vượt qua giới hạn mà thần linh và tự nhiên đặt ra.
b) Phong tục hôn nhân — tục "nối dây" (chuê nuê) và chế độ mẫu hệ
- Khát vọng cưới thêm vợ, lại là một nữ thần, phản ánh tục đa thê và việc đề cao người đàn ông tù trưởng tài giỏi. Đồng thời, hình ảnh người phụ nữ (Nữ Thần Mặt Trời) có quyền từ chối, có địa vị cao cho thấy dấu vết của chế độ mẫu hệ — người phụ nữ giữ vai trò quan trọng trong gia đình và cộng đồng Ê-đê.
c) Tập quán lao động, sinh hoạt gắn với nương rẫy, săn bắt, cưỡi voi
- Hành trình của Đăm Săn gắn với voi, ngựa, với việc băng rừng vượt suối, phản ánh đời sống của cư dân Tây Nguyên: thuần dưỡng voi, săn bắn, làm nương rẫy, quen sống giữa núi rừng.
- Nhà cửa, của cải (nhà dài, chiêng, ché, tôi tớ, đàn voi…) được nhắc tới cho thấy quan niệm về sự giàu có, uy quyền của tù trưởng và lối sống cộng đồng buôn làng.
d) Tục trọng người anh hùng, đề cao sức mạnh và danh dự cộng đồng
- Đăm Săn được ca ngợi là tù trưởng giàu mạnh, dám chinh phục cả thiên nhiên và thần linh. Qua đó thấy người Ê-đê xưa coi trọng người anh hùng tài ba, khát vọng chinh phục, mở mang bờ cõi và khẳng định sức mạnh của buôn làng.
đ) Quan niệm về giới hạn và sự hài hòa với tự nhiên
- Cái chết của Đăm Săn trong rừng Sáp Đen hàm chứa bài học: con người dù mạnh mẽ đến đâu cũng phải tôn trọng tự nhiên, không được tham vọng vượt quá giới hạn. Đây là một quan niệm nhân sinh, một "luật tục" tinh thần của người Ê-đê, nhắc nhở về sự hài hòa giữa con người với vũ trụ, thần linh.
Khái quát: Đoạn trích hé lộ một bức tranh văn hóa Ê-đê cổ: tín ngưỡng đa thần sùng bái tự nhiên, chế độ mẫu hệ cùng tục hôn nhân đặc thù, đời sống nương rẫy — voi — buôn làng, truyền thống tôn vinh người anh hùng và quan niệm sống hài hòa, tôn trọng giới hạn của tự nhiên.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.